BOĞAZİÇİ KÖPRÜSÜ

BOĞAZİÇİ KÖPRÜSÜ, Alm. Bosporusbrücke (f.),
Fr. Le Pont (m.) du Bosphore, İng. Bosphorus bridge.
Asya ve Avrupa kıtalarını, İstanbul Boğazı üzerinde birleştiren
köprü. Anadolu yakasında Beylerbeyi’nden başla
r, A v ru p a y a k a s ın d a O r ta k ö y ’den geçer,
Mecidiyeköy’de sona erer. Yirminci yüzyılda iki kara
parçasını birbirine bağlıyan dokuz büyük asma köprü
vardır. Bunlardan bazıları boğaziçi köprüsünden önce
yapılmış ve uzunlukları daha fazladır. Fakat iki kıtayı
birleştiren boğazın güzel mavilikleri arasında inci gibi
asılan tek köprü Boğaziçi Köprüsü’dür.
Milâddan önce 513 yılında Pers hükümdarı Dâra
boğazın en dar yeri olan Anadolu Hisarı ile Rumeli
Hisan’nın bulunduğu yerde gemileri yan yana dizdirerek
bir köprü yaptırmıştı. Bu köprüden seksenbin askerini
boğazın karşı yakasına geçirdi. Bu esasında köprü olmayıp
sadece geçiş için kullanılan yüzen araçlardan yapılan
bir geçitti.
Anadolu Hakimiyetinden Rumeli topraklarına fetih
için geçen Türkler boğazı rahat geçebilmek için köprü
yapmayı düşünmüşlerdi. Yıldırım Bayezid’in yaptırdığı
Anadolu Hisarı, Fatih Sultan Mehmed Han’ın yaptırdığı
Rumeli Hisarı, gelecekteki köprü yapımının bir ön hazır-lığj idi. Fakat o gün için bu hisarlar boğazın giriş ve
çıkışını kontrol eden iki tarafta hakimiyeti sağlayan muh-
^şem kalelerdi.
Daha sonraki senelerde askeri bakımdan faydalı olacağını
düşünenler, köprünün yapılmasını fiiliyata çıkaramadılar.
Hatta İtalya’nın büyük ressamı Lenardo Da
Vinci Boğazın iki yakasım birleştiren açılır kapanır bir
köprü yapımını o,zaman Osmanlı Sultanı olan İkinci
Bâyezid’e teklif etmişse de,’ yapım için teşebbüse geçiş
olmadı. O zaman için köprü üzerinde durulmamasımn
esas sebebi Osmanlıların Akdeniz ve Karadeniz’de mutlak
hâkim olmalarıydı.
Aradan geçen uzun zaman ve boğaza konan buharlı
gemilerin çalıştırılması köprü fikrini tekrar gündeme
getirdi. Boğaz Köprüsü’ne askeri bakımdan büyük ihtiyaç
duyurmaya başlanmasından dolayı Sultan İkinci
Abdülhamid Han “Bosphorus Railorad Company”ye
köprü projesi hazırlattı. Hazırlanan projeye göre ahşaptan
yapılacak, kuleleri bulunacak, geceleri ışıklandırılıp
üzerinden demiryolu geçecekti. Fakat siyasî hadiseler ve
tahttan indirilmesi, teşebbüsün tasan halinde kalmasına
sebeb oldu.
Cumhuriyet devrinde boğazın iki tarafından trafiğin
fazlalaşması Boğaz Köprüsü’nün bir an önce yapılması
gerektiği fikrine ağırlık kazandırdı. İlk ciddi teşebbüs
1953 yılında yapıldıysa da 1969 yılına kadar bu iş neticelenmedi.
1969 yılında Boğaz Köprüsü inşâsı “Hochtief-
Cleveland” İngiliz-Alman firmasına ihale edildi. Asya ve
Avrupa’yı birleştirecek, yüzyıllardır insanlığın hayâlini
gerçekleştirecek köprünün temeli, 20 Şubat 1970 günü
devrin başbakanı Süleyman Demirel taralından atıldı. Uç
seneyi aşkın çalışmalardan sonra 30 Ekim 1973 günü beş
yüz bin kişinin katıldığı muhteşem bir törenle açıldı. Bu büyük eser 39 ay 19 günde bitirilmiş ve çevre yollan dahil
o zamanın parasıyla iki milyar seksen milyon liraya mal
■olmuştur.
Dünyadaki yapılan asma köprüler, ayakları arasındaki
u z a k l ıg ö r e sıralanır. Boğaz Köprüsü nün ayaklan
arasındaki uzunluk 1070 metredir. Buna göre asma
köprüler arasında Avrupa’da birinci, dünyada dördüncüdür.
Boğaziçi Köprüsü’nden ö.ıce gelen diğer köprüler:
New York’daki Verrazano Köprüsü (1298 m.) San
Fransisko’daki Golden Gate Köprüsü (1280 m.)
Michigan’daki Mackinac Köprüsü (1158 m.)’dir. Boğaz
Köprüsü’nün toplam uzunluğu 1560 metredir.
Ortaköy’deki kule temelleri için deniz seviyesinden 24
ve 17 m., Beylerbeyindeki kule temelleri için 5 ve 12 metre
aşağıya inilmiştir. Anakabloları taşıyan yüksek kuleler
165 metre yüksekliğiyle İstanbul’un en yüksek yapısıdır.
Ana kablolar 58 cm. çapında olup, 19 bükümlüdür. Kule
ayaklan taban da 7x5,20 metre, tepesinde ise 7x3
metredir.
Köprü ilk yapılırken günde 22000, yılda 30 milyon
vasıtanın geçeceği tahmin ediliyordu. Halbuki 1980’de
günde 41000, 1982’de ise günde ortalama geçen vasıta
sayısı 94000 ulaştı. 1983’de bu rakam 101871’e vardı.
1974 11 milyon 318 bin
1975 16 ” 388
1976 22 ” 358
1977 27 ” 790
1978 27 ” 359
1979 26 ” 558
1980 28 ” 443
1981 28 ” 646
1982 34 ” 317
1983 37 ” 182