KÖTÜLÜKTEN ERDEME İYİLEŞME SÜRECİ

KÖTÜLÜKTEN ERDEME İYİLEŞME SÜRECİ
Duygu Düzenleme ve Karakter İnşası Basit Uygulama Kiti
Bu uygulama kiti, bireylerin olumsuz duygularını tanıyarak dönüştürmelerine, iyiliği ve erdemli yaşamı
içselleştirmelerine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Rehber, aile danışmanları, psikolojik
danışmanlar, öğretmenler ve sosyal hizmet uzmanları için sade ve uygulanabilir araçlar içerir.
Ahlâki Çözülme Kontrol Listesi
Amaç: Bireyin olumsuz davranışlarını meşrulaştırma eğilimlerini fark etmesi.
Her maddeye “Evet / Hayır / Bazen” şeklinde yanıt veriniz:
1. Birine zarar verdiğimde, “o bunu hak etti” diye düşündüm mü?
2. Kendi hatalarım için “herkes böyle yapıyor” bahanesini kullandım mı?
3. Yaptığım bir kötülüğü önemsizleştirdim mi? (“O kadar da kötü değildi.”)
4. Zarar verdiğim kişi yerine kendi çıkarımı savundum mu?
5. Birine zarar verirken “emir aldım” veya “böyle olması gerekiyordu” dedim mi?
6. Yanlış yaptığımı bildiğim hâlde özür dilemekten kaçındım mı?
7. Yaptığım davranışın başkalarına etkisini düşünmeden hareket ettim mi?
8. Vicdanımı susturmak için durumu başkalarına yükledim mi?
Sonuç: “Evet” sayısı fazlaysa, kişi kendi davranışlarını rasyonalize ediyor olabilir. Bu durumda dürüst
öz-eleştiri, empati çalışmaları ve sorumluluk alma egzersizleri önerilir.
Empati ve Onarım Egzersizleri
Amaç: Zarar gören kişinin bakış açısından düşünme ve duygusal onarım sağlama becerisini
geliştirmek.
A. Empati Günlüğü (Günlük 5 Dakika)
• Bugün birine nasıl davrandım?
• O kişi benim davranışımdan nasıl etkilenmiş olabilir?
• Onun yerinde olsaydım, ne hissederdim?
• Şimdi bu kişiye nasıl yaklaşmak istiyorum?
B. Kendine Onarım Mektubu (Yazılı Egzersiz)
“Sana şu davranışımla zarar verdim. O an zihnimden ne geçiyordu? O an hangi duygudaydım? Neyi
fark etmemiştim? Bundan sonra benzer durumda neyi farklı yapacağım?”
C. Günlük Empati Eylemi (Mini Görev)
• Bugün birine bilinçli bir iyilik yap.
• Karşılık bekleme.
• Akşam şu soruyu sor: “Bu küçük eylem bende ne hissettirdi? Hangi duygularım güçlendi?”
D. Duygu Aynası Tekniği (İkili Egzersiz)
Bir kişi anlatır, diğeri sadece şu şekilde yansıtır: “Yani sen kendini … hissediyorsun çünkü … olmuş.”
Yargı yok, düzeltme yok, sadece duygunun aynalanması.
Ahlâki Değer / Erdem Eylem Planı
Amaç: Kötülük eğilimlerini azaltmak, iyiliği bilinçli bir davranış biçimi hâline getirmek.
A. Günün Erdemi Seçimi:
Aşağıdaki değerlerden birini seç: Adalet, Merhamet, Sabır, Özdenetim, Dürüstlük, Şefkat, Sorumluluk,
Minnet, Cesaret.
B. Günlük Mini Eylem Planı (3 Adım)
1. Bugün bu ahlaki değeri nasıl gösterebilirim? (Küçük bir örnek: yardımlaşmak, sakin kalmak,
doğruyu söylemek)
2. Gün içinde bu ahlaki değeri yaşadığım anı fark ettiğimde kendimi nasıl hissettim?
3. Gün sonunda, bu ahlaki değeri yaşamak bana ne kazandırdı?
C. Haftalık Değer Günlüğü:
• Bu hafta hangi ahlaki değerimi geliştirdim?
• Zorlandığım duygular hangileriydi?
• Gelecek hafta hangi erdeme odaklanacağım?
D. Onarım Davranışı Listesi (Uygulama)
Durum Onarılacak İlişki Uygulanacak Davranış Hedef Duygu
Kırdığım kişi Arkadaşım Özür, empatiyle açıklama Huzur
Ailemle çatışma Anne/Baba Sessiz kalmak yerine duygumu açıklamak Anlaşılma
Haksız davranış Çalışma arkadaşı Yardım teklif etmek Saygı
Duygu Dönüştürme Telkin Cümleleri
• “Kızgınlığım beni yönetmiyor; ben onu anlamayı seçiyorum.”
• “Korkum bana dikkat etmemi söylüyor; panik değil, bilinçle hareket edeceğim.”
• “Kıskançlığım, bana kendi potansiyelime odaklanmam gerektiğini hatırlatıyor.”
• “Hırsım kontrolsüz iken bana zarar verir; ölçülü olunca başarıya dönüşür.”
• “Affetmek, hatayı değil, biriken yükü serbest bırakmaktır.”
Son Söz
Kötülük, insanın vicdanına ve ahlaki değerlerine aykırı davranmasıdır. Kötülük, çoğu kez duyguların
yönünü kaybetmesidir. Erdem ise, duyguların aklın ve vicdanın rehberliğinde olgunlaşmasıdır. İyiliği
sürdürülebilir kılan, vicdanın güçlenmesi ve duyguların ahlaki değerler içinde dengeyle yönetilmesidir.
Hazırlayan: Vedat KAT – Psikolojik Danışman & Sosyolog
Kaynaklar:
Bandura (1999), Zehr (2002), Tangney (2007), Peterson & Seligman (2004), Koenig (2012), Kazdin (2005),
Durlak (2011