MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞI

MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞI; Alm. M in isteriu m (m .)fü r d ie N atio n ale V erteid igu ng, Fr. M in istère (m .) de la D éfen se N atio n ale, İng. M in istry o f N atio n al D efen se. Silahlı Kuvvetlerin bütçe ve mâliye, tedârik, askeralma, inşaat, emlâk ve teftiş hizmetlerini yürütmekle görevli bakanlık. Osmanlı Devletinde Millî Savunma Bakanlığına Ağa Kapısı, Bakana ise Yeniçeri Ağası deniliyordu. Önceleri devlete büyük hizmetler veren, fakat son zamanlarında disiplinsizliği artarak zararlı bir kuruluş hâline gelen Yeniçeri Ocağı, Sultan İkinci Mahmud Han tarafından kaldırılarak, yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammedi- ye adı ile nizamî bir ordu kuruldu. Millî Savunma Bakanlığına Seraskerlik; bakana da Serasker denildi. İlk seraskerliğe Hüseyin Paşa getirildi. 1908 yılında İkinci Meşrutiyetin îlânıyla birlikte Seraskerlik ünvânı değiştirilerek Harbiye Nâzırlığı’na çevrildi. Bu makama ilk defâ Er- kân-ı Harbiye-i Umûmiyye Reisi Ömer Rüşdî Paşa getirildi. Yeni kurulan Harbiye Nâzırlığına, önceleri en kıdemli müşirler yâni mareşaller tâyin edilirken, İttihâd ve Terakkî zamanında, orduya siyâset sokulmuş ve ferikler yâni korgeneraller de Harbiye Nâzırlığına getirilir olmuştur.Nitekim, İttihat ve Terakki Partisinin genç liderlerinden Enver Paşa, Mirlivâ yâni Tuğgeneral rütbesinde olmasına rağmen Harbiye Nâzırı oldu. Enver Paşa hem Başkumandan hem de siyâsî ağırlığı olan Harbiye Nazırı ünvânlarını alınca, Osmanlı Devleti içinde padişah ve sadrâzamdan sonra üçüncü şahsiyet olarak îtibâr gördü. Balkan Harbinden mağlup olarak çıkılınca orduda yapılan yenileştirmeler arasında, Harbiye Nezâretine yenilikler yapıldı. Bu yenileştirmeler sonucunda, Harbiye Nezâreti; Şûrâ-yı Askerî (Askerî Şûra), Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Dâiresi (Genel Kurmay Başkanlığı), Hukuk Müşâ- virliği, Muhâkemât (Askerî Adâlet), Piyâde, Sü- vârî, Sahra Topçusu, Sıhhiye, Nakliye, Levâzı- mât-ı Umûmiye, Muhâsebât-ı Umûmiye, Terbiye ve Tedrisât-ı Askeriye Müfettiş-i Umûmiliği, He- yet-i Teftişiyye, Ağır Topçu Müfettiş-i Umûmî- liği, Matbaa-i Askeriye gibi dâire ve başkanlıkları ihtivâ ediyordu. İstiklâl Harbi sıralarında, Osmanlı Devletinin Harbiye Nezâreti İstanbul’da devam ederken, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Ankara’da kurulması üzerine Müdâfaa-i Millîye Vekâleti, 3 Mayıs 1920’de çıkarılan bir kânunla, yeni vekâletlerin arasında yer aldı. Mareşal Fevzi Çakmak, yeni kurulan vekâlete, ilk vekil olarak tâyin edildi. Millî Mücâdele yıllarında Mondros Mütârekesi hükümlerine göre ordu terhis edilmiş, her türlü silâh ve teçhizâtı işgal kuvvetlerinin kontroluna girmiş, sâdece emniyet mülâhazası ile küçük bir ordu bırakılmıştı. Bütün bu ağır şartlara rağmen, İstanbul Harbiye Nezâreti, büyük bir vatanseverlikle, Millî Mücâdelenin muvaffak olması için elinden gelen her türlü yardımı yaptı. Türk ordusunun zafere ulaşması için silah, cephâne, teçhizât, malzeme ve her türlü yiyecek ikmâlinin sağlanmasında üstün gayret gösterdi. Müdafaa-i Millîye Vekâletinin adı, 27 Eylül 1930’da, Millî Müdafaa Vekâleti olarak değiştirildikten sonra, 1945’te Millî Savunma Bakanlığı adını aldı. Millî Savunma Bakanlığı, siyâsî hüviyeti olan bakanla müsteşar, müsteşar yardımcıları, başkanlık, dâire başkanlığı ve bağlı kuruluşlardan teşekkül eder. Genellikle müsteşar, orgeneral-ora- miral; müsteşar kara yardımcısı, korgeneral; hava yardımcısı tümgeneral ve deniz yardımcısı tümamiral rütbelerini taşırlar. Kuruluşunda bulunan dâirelerden en önemlileri; Komprolörlük Dâire Başkanlığı, Askeralma Dâire Başkanlığı, İç Tedârik Dâire Başkanlığı, Dış Tedârik Dâire Başkanlığı, İn- şaat-Emlâk Dâire Başkanlığı, Plân-Koordinasyon Dâire Başkanlığı, Teftiş Dâire Başkanlığı, Personel Dâire Başkanlığı, Kânun ve Kararlar Dâire Başkanlığı, Başhukuk Müşâvıirliği, Askerî Adâlet İşleri Başkanlığı, Nato Enf. Dâire Başkanlığı, AR- GE Dâire Başkanlığı, Sağlık ve Veteriner Dâire Başkanlığı, Genel Sekreterlik, Harita Genel Komutanlığı bağlı kuruluşlarındandır. Görevleri: Millî Savunma hizmetlerinin siyâsî, hukûkî, sosyal, mâlî ve bütçe hizmetleriyle Genelkurmay Başkanlığı tarafından tesbit olunacak ilke, öncelik ve ana programlarına göre: Barışta ve savaşta askeralma hizmetlerini, Silah, araç, gereç ve her çeşit lojistik ihtiyaç maddelerinin tedârik hizmetlerini, Harp sanayii hizmetlerini, Sağlık ve veteriner hizmetlerini, İnşaat, emlâk ve iskân hizmetlerini, Nato Enfastrüktür hizmetlerini, Mal muhâsebesi teftiş hizmetlerini yürütmektir. İşbirliği: Silahlı Kuvvetlere âit hizmetlerin tam bir bütünlük ve berâberlik içinde yürütülmesi gâyesiyle, Millî Savunma Bakanlığı, Genel Kurmay Başkanlığı ile işbirliği içinde ve koordineli olarak çalışır. Bu iki makam, Kara, Deniz, Hava Kuvvet Komutanlıkları ve Jandarma Genel Komutanlığı ile yaptıkları önemli ve ilgili işlem yazışmalarından karşılıklı olarak birbirlerine bilgi verirler. Millî Savunma Bakanlığı ile Genel Kurmay Başkanlığı, birbirinin maiyeti ve emri altında olmayıp, her iki kuruluş da Başbakanlığa bağlıdır.