EFEMERİD (Ephemeroidea);

EFEMERİD (Ephemeroidea); Alm. Ephemeroptera
(pl), Fr. Ephemeropteres (m.pl.), İng.
Ephemeroptera. Bir böcek takımı. Mayıssinekleri
olarak da bilinirler. Çok yumuşak vücutlu, ufak
veya orta boyda böceklerdir. 800 kadar türü bilinmektedir.
Boylan 20-25 mm kadar olabilir. Vücutlarının
sonunda kıl gibi 2-3 uzantı bulunur. Bâzılarınm
rengi kar gibi beyazdır. İri, hareketli başlarının
yan tarafındaki petek gözler çok büyüktür.
Alınlannda da 2-3 adet nokta göz bulunur. Antenler
kısa ve kıl gibi incedir. Uzun olan ön bacaklar
yardımcı duyarga vazifesi de görür. Kanatları çok
damarlıdır. Öndekiler büyük ve üçgen şeklindedir.
Arka kanatlar küçük ve yuvarlakçadır. Bâzılarında
ise hiç bulunmaz.
Larvaları tatlı sularda avcılıkla geçinir. Bitkisel
besin de yerler. Duyarga, bacaklar, kuyruk uzantıları
ve trakeli dış solungaçları saçaklıdır. Larvalar
suda yüzerken alabalık ve diğer tatlı su balıkları tarafından
büyük iştahla avlanırlar. Ömürleri 1-2 yıl
kadardır. Erginlerinin ömrü ise 1-2 gün veya bir
hafta sürer. Suda yüzen nemf, son deri değişiminde
bir bitkiye tırmanır. Deri ensesinden çatlar, içinden
kanatlı böcek sıyrılarak çıkar. Çıkan böcek yarı
ergindir. Birkaç saat içinde son bir gömlek daha
değiştirerek tam erginleşir. Ağız parçaları körelmiş
olduğundan beslenemez. Yalnız su içerler.
Bütün gâyeleri üremektir. Erkek ve dişiler birbirine
tutunarak yaz akşamları sürüler hâlinde su
kenarında uçuşurlar. Buna “mayıssineklerinin zifaf
dansı” denir. Uçarken çiftleşir, yumurtalarını suya
bırakırlar. Her dişi 5000 kadar yumurta yapar.
İyi uçamadıklarından göl ve nehir sularına
düşüp, balıklara yem olur veya caddelerde ezilirler.
Nehir yakınlarındaki şehir ve kasabalarda bulut
hâlinde uçtuklarından akşam trafiğinde tehlikeli
olurlar. Erginlerin ömrü 1-2 gün olduğundan bunlara “birgünlükler” de denir. Ephemera vulgata
(Birgün sineği), durgun suların yakınında bulunur.
Uzunluğu 16 mm kadardır. Erkeğinin vücudunun
sonunda kıla benzer üç adet uzantı bulunur.