EMAYE

EMAYE; Alm. Email (n), Fr. Email (m), Ing. Enamel.
Yüzeyi camsı bir maddeyle kaplanmış metal eşya.
Özellikle emaye, silisyuma kurşun oksit, boraks,
soda, potasyum hidroksit ve renk için metal oksitlerin
ilâvesiyle elde edilen cama benzer yüzeye verilen
isimdir. Bu maddeler karıştırılarak eritilir, pişirilir
ve toz olarak öğütülür. Daha sonra bu toz süspansiyon
haline getirilerek emaye olacak metal eşya
bu banyoya daldırılıp çıkarılır. Bu esnâda emaye
maddesi, metal üzerine ince bir tabaka hâlinde yapışır.
Bundan sonra emaye banyosuna daldırılmış bu
metal parçalar (genellikle saç parçalar), bir firma sokularak
üzerindeki tabaka eriyinceye kadar yaklaşık
900°C’ye kadar pişirilir. Bu işlemin sonucu, eriyen
emaye maddesi, metal yüzeye yapışır. Emaye kaplanmış
yüzey süsleme için kullanıldığı gibi koruyucu
bir tabaka olarak da vazife görür.
Emaye renkleri, eritme sırasında renklerin birbirine
karışmasını önlemek için ayrıca tatbik edilir.
Bir teknikte renkler metal üzerinde tellerle ayrılır.
Diğer birinde ise, renkler metal üzerinde yapılan çukurluklara
konur. Daha sonra emaye işlemine geçilir.
Bu iki metod beraberce de kullanılabilir. Değişik bir
teknikte de renk tabaka tabaka tatbik edilir. Her tabakadan
sonra pişirme i*şi tekrarlanır.
Târihi
Emaye, târihi araştırmalardan öğrenildiğine
göre, M.Ö. 5. yüzyıla kadar inmektedir. Eski Yunan’da
kuyumcular emayeyi renk tonunu ayarlamak
için kullanırlardı. Olimpiya tapınağındaki Zeus
heykeli, üzerinde emaye çiçekler olan bir perde
ile süslenmişti. Metal tabana konulan tellerle renk
ayırma tekniği, Eski Yunan ve Roma’da sık kullanılan
bir usûldü. M.S. 240’larda İngiltere’de metal
yüzeyin çukurlaştırılması suretiyle renklendirme
metodu ilk defa tatbik edildi. Bu yolla bronz ve altın
heykellere, emaye ve çeşitli renk tonları ilâve
edildi. Dokuzuncu yüzyılda Bizans, emayenin yeni
merkezi olmuşsa da pek az bir yeniliğin ortaya
çıktığı tesbit edildi. On birinci yüzyılda ise emaye
tekniği, batıya geri döndü. Almanya’daki Ren, Meuse
nehirlerinin havzaları ve özellikle Köln şehrinde,
emaye atölye merkezleri ortaya çıktı.
On altıncı yüzyılda şahsi küçük eşyalar emaye
edilmekteydi. Sanayinin gelişmesiyle el sanatlarında
da mekanikleştirilmeye gidildi. Günümüzde
emaye, büyük bir sanâyi hâline geldi. Çeşitli endüstri
dallarında kullanılmaktadır. Türkiye’de emaye
sanâyii eski değildir. Esâsen emayeciliğin dünyâda
bir sanâyi kolu hâline gelişi de eski değildirKitle çelik üretimine başlanıldığı 1900’lü yıllardan
îtibâren emaye sanâyii de gelişmeye başladı. Böylece
paslanmaz çeliklerden önce normal karbonlu
çeliklerin mutfak ve sıhhî tesisat malzemesi olarak
kullanılması sağlandı. Ayrıca paslanmaya ve kararmaya
maruz kalınacak yerlerde kullanılan demir
malzemeler de emayeyle kaplandı.
1950’lerden sonra yurdumuzda emaye sanâyi
hızla gelişmeye başladı. Özellikle soba, sıhhî tesisat
malzemesi, mutfak malzemelerinin üretiminde
ve dayanıklı ev âletlerinin üretiminde Avrupa
seviyesine gelindi.