MAHMÛD PAŞA (Veli)

MAHMÛD PAŞA (Velf); Fâtih Sultan Mehmed
Han devri sadrâzamlarından. Doğum târihi bilinmemektedir.
Sırp kavmine mensup asîl bir âilenin
çocuğudur. Küçük yaşta serhat gâzileri tarafından
esir alındıktan sonra, ümerâdan Mehmed
Ağa tarafından satın alındı. Mehmed Ağa, iyi bir
tahsil ve terbiye ile yetiştirdikten sonra, kendisini
Sultan İkinci Murâd Hana takdim etti. Böylece
tahsil ve terbiyesine sarayda da devâm etti. Zekâsı,
ilmi ve kuvvetli şahsiyeti Fâtih Sultan Mehmed
Han tarafından takdir edildiğinden ocak ağalığına
getirildi. İstanbul’un fethinde de vazife alan Mahmûd
Ağa, 1455’te İshak Paşanın yerine sadrâzamlığa
getirildi. 1459’da Sırbistan Seferine çıkan
Mahmûd Paşa, Resav, Kuruca, Ostcoviça ve Durnik
kalelerini zaptetti. Daha sonra Fâtih’le birlikte İkinci Mora Seferine çıkarak Mistora’nın fethini
gerçekleştirdi. 1460’ta yine Fâtih’in maiyetinde
Amasra, Sinop ve Trabzon seferlerine iştirak ederek
büyük muvaffakiyet gösterdi. 1462’de Eflak Seferinde,
Midilli Fethinde ve Bosna Kralının teslim
olmasında önemli hizmetlerde bulundu. Macar
Kralı Hunyadi Yanuş’un Bosna’ya hücumu üzerine,
1464’te sefere çıktı. Vezîr-i âzam Mahmûd Paşanın
Bosna’ya gelmesiyle Macarlar kaçtı. Pekçok
ganîmet ve esirin ele geçmesini sağladı. Mahmûd
Paşa, 1466’da kaptan-ı deryâ vazifesiyle Gelibolu
sancağına tâyin edildi. 1470’te üç yüz gemi ile
Eğriboz Adasının fethinde bulundu. 1472’de tekrar
vezîr-i âzamlık makâmına getirilen Mahmûd
Paşa, 1473’te Akkoyunlu Uzun Haşan ile yapılan
Otlukbeli Muhârebesinden önce, ileri harekâtta
bulunmakla vazifelendirildi. Fâtih’in Otlukbeli
Zaferinden sonra İstanbul’a dönmesiyle vezirlikten
alman Mahmûd Paşa, Filibe civârında îmâr
ettirdiği Hasköy’e yerleşti. 1474’te vefât etti.
Fâtih’in, Rumeli ve Anadolu seferlerine katılan
Mahmûd Paşa, zaferlerin kazanılmasında hizmeti
geçen bir komutandır. Kaptan-ı deryâlık da
yapan Mahmûd Paşa, Osmanlı Devletinde on beş
yıl sadrazamlık yapmıştır. Devlet adamlığı ve komutanlığı
yanında şâirliği de vardı. Adnî mahlasıyla
şiir yazardı. Akıllı, cesur olup, ilmin ve fennin
yükselmesine çalıştı. Âlimlere hürmet edip, onlara
bol ihsanlarda bulunurdu. Haftada bir kere
sohbet tertip ederdi. Birçok hayır ve hasenât müesseseleri,
İstanbul’da kendi adıyla anılan büyük bir
câmi, medrese, hamam yaptırdı. Câmi etrafındaki
çarşı ve mahalleye bugün de Mahmûd Paşa denilmektedir.
Sofya’da da büyük bir câmi yaptırdı.