MAMUT

MAMUT (Elephas primigenius); Aim.
Mammut, Fr. Mammouth, İng. Mammoth. Familyası:
Filgiller (Elephantidae). Yaşadığı yerler:
Buz çağında kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde
yaşamıştır. Özellikleri: Sert derisi sık ve
uzun kızıl kahverengi kıllarla örtülü, fil dişleri
yukarı kıvrıktır. Avrupa Sibirya ve Maraş bölgesinde
fosilleri bulunmuştur. Çeşitleri: Eski zamanlarda
yaşayıp, nesli tükenmiş birçok türü vardır.
Soyu tükenmiş bir fil olan mamut, buz çağında
kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde yaşamıştır.
“Mamut” kelimesi iri mânâsına gelirse de normal
bir Asya filinden biraz büyüktür. Uzunluğu
4,9 m, yerden yüksekliği 3 m’dir. Azı dişleri (fil dişi)
fillerden farklı olarak dışa ve yukarı doğru kıvrıktır.
Bâzılannm dişleri 4 m’ye ulaşır. Sert derisi
uzun ve sık kızıl kahverengi kıllarla örtülüdür. Sırtta
omuzların biraz gerisinde bir yağ dokusu birikintisi
mevcuttur. Kuzey Avrupa, Asya ve Kuzey
Amerika’nın ormanlarında bol miktarda yaşadığı anlaşılmaktadır.
İlk fosili 1799’da Sibirya’nın buzulları
arasında bulundu. Sonraki kazılarda Sibirya ve
Alaska’da birçok fosiline daha rastlandı. 1801’de
bulunan tür Leningrat Müzesinde muhâfaza edilmektedir.
Alaska’da bulunanın boyu 3,9 m idi. Buzullar
içinden çıkarılan fosiller çok iyi korunmuştu.
Bunlarda yapılan tetkikler Asya filleriyle akraba
olabilecekleri fikrini uyandırmaktadır.
Kahramanmaraş’ın Maraş Ovası bitimindeki
Gavur Gölü etrafındaki sık ormanlarda bol miktarda yaşamış olduğu, çıkan fosillerinden anlaşılmıştır.
1961 yılında göl kenarındaki ağaç ve sazları
kesip yakan köylüler “beyaz odun” diye çıkarttıkları
kütlelerin kemik olduğunu anlayınca,
yetkililere haber vermeleriyle ilk mamut iskeleti
Kahramanmaraş Müzesine getirilmiştir. 1975 yılında
DSİ, Gavur Gölünün bataklığını kurutmak
için kanal açması sonucu, gölün kapladığı geniş
alanda sayısız mamut iskeleti çıkmıştır. Bunlardan
üç adeti Gaziantep Müzesinde bir kısmı da Türkiye’deki
çeşitli müzelerde sergilenirken, buradan
çıkan yüzlerce mamut isleketi ise bölgede yaşayan
köylülere odun olmuştur. Bugün bile (1993)
hâlâ göl içinden mamut kemikleri çıkarılmakta
ve odun olarak yakılmaktadır. Kahramanmaraş
bölgesinde, bilhassa Gavur Gölü civârında yüz
binlerce mamutun yaşadığı tahmin edilmekte ve
1961 yılından bu yana odun olarak yakılan kemiklerinin
bitmemesi buna bir delil olarak gösterilmektedir.
Gavur Gölü bataklığı, dünyânın en büyük mamut
veya büyük fil mezarlığıdır. Bunun meydana
gelişiyle ilgili olarak arkeologların farklı görüşleri
mevcuttur. Bir görüşe göre; gölün etrafındaki sık
ormanlarda yaşayan mamutların, çıkan büyük orman
yangınları sonucu göle girdikleri ve sıcak
olan gölde ölmüş olabilecekleridir. Diğer bir görüşe
göre ise; suyu ılık olan Gavur Gölüne giren
mamutların, vücutlarının iri ve ağır olması sebebiyle
gölün bataklığına saplanarak öldükleridir.
Bu bölgede çıkarılan mamutlardan bâzılarınm boyunun
5 metrenin üzerinde olduğu, kafa yapısı ve
dişlerinin şimdiye kadar bulunan başka bölge mamutlarından
daha büyük olduğu gözlenmiştir. Besin
kaynağı olan ormanların iklim değişikliği sonucu
kaybolmasıyla, mamutların nesillerinin tükendiği
zannedilmektedir. Mağaralarda çizilmiş
resimlerine de rastlanmaktadır.