Asch, Sholem, Sholem

Asch, Sholem, Sholem, s h a l o m ya da
s h o l o m olarak da yazılır (d. 1 Kasım 1880,
Kutno, Polonya, Rus Çarlığı – ö. 10 Temmuz
1957, Londra), çağdaş Yidiş edebiyatının,
Polonya asıllı ABD’li roman ve oyun
yazan.
Yoksul bir ailenin 10 çocuğundan biri olan
Asch, Kutno’daki İbrani okulunda eğitim
Asch
EB İne
gördü. 1899’da Varşova’ya gitti, 1900’de
yayımlanan İbranice yazdığı ilk öyküsü çok
beğenildi. Yidiş dilini kullanan yazar ve
siyaset adamı I. L. Peretz’in öğütleri üzerine
yalnızca Yidiş dilinde yazmaya karar
verdi. Yapıtlarının çokluğu ve yarattığı
Aschaffenburg 378
etkilerle tanınacağı yazarlık yaşamına Dos
Ştetl (1904; Küçük Kasaba) ile başladı.
1920’de ABD vatandaşı oldu. Yazarlık
yaşamı boyunca zamanının önemli bir bölümünü
Avrupa’da geçirdi; Filistin’e uzun
süreli ziyaretlerde bulundu. Öykü, roman
ve oyunları (1930’da basılan Yidiş dilindeki
yapıtlarının tümü 32 cilttir) hem Avrupa,
hem de ABD’de okurlann dikkatini çekti.
Bunlar, göçmen, yolcu, hacı, kimi zaman da
uyurgezer gibi kahramanlan yoluyla, dağları
yerinden oynatabilecek kadar güçlü olmalarına
karşın, umutların eşiğinde pes eden
insanlara getirdiği yepyeni bakışla okuyucunun
düş gücünü altüst ediyordu. Asch’in
yapıtlarının çoğu kısa bir süre içinde İngilizceye
çevrildi.
Asch’in yapıtları üç döneme ayrılır. Bunların
ilki olan Doğu Avrupa döneminde
Asch, geleneklerine bağlılıkla başkaldırı
arasında kalan küçük bir Yahudi topluluğundaki
yaşamın gülünç ve acıklı yanlarını
anlatır. Bu tür yapıtları arasında Kidduş-
Haşem (1920) ve Mottke The Thief (1935;
Hırsız Mottke) adlı romanlarla, 1910’da
Berlin’de Max Reinhardt’ın sahnelediği,
ama başka yerlerde yasaklanan The God of
Vengeance (İntikam Tanrısı) adlı oyun bulunmaktadır.
The W ar Goes On (1936;
Savaş Sürüyor) ve Uncle Moses, Chaim
Lederers Return ve Judge Not’ı kapsayan
Three Novels (1938; Üç Roman; Moses
Amca, Chaim Lederer’m Dönüşü ve Yargılamayın)
Asch’in Amerika dönemi yapıtlarından
bazılarıdır. Asch en çok tartışılan
son döneminde, Musevilikle Hıristiyanlığı
(tarihsel ve dinsel-etik bağlarını ortaya koyarak)
birleştirmeye çalıştı. İsa’nın yaşamının,
Museviliğin temel öğeleri açısından
taşıdığı anlam göz önüne alınarak yeniden
yazılması olan The Nazarene (1939; Nazarenler),
Aziz Paulus üzerine bir çalışma
olan The Apostle (1943; Havari), Hazreti
İsa’nın annesini Tann’nm Musevi kulu olarak
gösteren Mary (1949; Meryem) ile
huzur ve umut veren çağrısı daha önceki
peygamberlerin yerini alan İkinci İşaya’yı
anlatan The Prophet (1955; Peygamber) bu
döneminin yapıtlarıdır. Bu bilinmeyen peygamberin
sunuluşunda, arkeoloji ve ilahiyatla
ilgili varsayımlar, Asch’in derin psikoloji
bilgisiyle bütünleşmiştir.
Asch’in, inancını kanıtlamaya çalışmakla
geçirdiği son yıllan, birçok bağnaz dindaşının
onu din değiştirmekle suçlaması nedeniyle,
oldukça zorlu geçmiştir.