Asılyazıcı, Hayati

Asılyazıcı, Hayati (d. 1931, Arhavi, Artvin),
Türk sanat ve tiyatro eleştirmeni.
Kastamonu Lisesi’ni bitirerek girdiği Hukuk
Fakültesi’nden aynı yıl (1954) ayrılarak
Hayati Asılyazıcı
Ara Güler
gazeteciliğe başladı. 1954-63 arasında Kim,
Hür Vatan, Hareket gibi dergi ve gazetelerde
yazarlık ve yazı işleri müdürlüğü yaptı.
Dünya (1963), Akşam (1964-70), Yeni Ortam
(1965-72) gazetelerinin sanat sayfalannı
yönetti. 1970’te Sinan Yayınevi’ni kurarak
1974’e değin yönetti. Yön, Yeditepe, Orkestra,
Oyun, May, Tiyatro 70 dergilerinde,
Yeni Ortam, Vatan gazetelerinde sanat ve
tiyatro yazılan, eleştirileri yazdı. 1978-80
arasında, İstanbul Belediyesi’nde kültür ve
sanat danışmanlığında ve Şehir Tiyatrolan
genel sanat yönetmenliğinde bulundu. Türk
Haberler Ajansı sanat servisini yönetti.
1982’de bir süre Yazko Somut dergisinin
yazı işleri müdürlüğünü yaptı. Doğu Avrupa
ülkelerinde tiyatro ve bale konusunda
incelemelerde bulundu.
Asım ( m ü t e r c im ) , tam adı a h m e d â s im (d.
1755, Antep – ö. 27 Kasım 1819, İstanbul),
Osmanlı dilci ve tarihçi. Özellikle Burhan-ı
Kaatı’ ve Kamus çevirileri ile tanınmıştır.
Antep Şeriye Mahkemesi başkâtibi Mehmed
Cenani Efendi’nin oğluydu. Özel öğrenim
gördü. Bir ara Antep’te mahkeme
kâtipliği yaptı, Battalzade Mehmed Nuri
Paşa’nın divan kâtibi oldu. Paşa yolsuzluklan
yüzünden idama mahkûm edilince,
Asım önce Kilis’e kaçtı, oradan da İstanbul’a
geçti (1790). İstanbul’da Tebrizli Hüseyin
bin Halefin Burhan-ı Kaan’ (1652)
adlı Farsça sözlüğünü Tıbyan-ı Nâfi der
Terceme-i Burhan-ı Kaatı’ (Burhan-ı Kaatı
Çevirisi Olan Yararlı, Açık Söz) adıyla
Türkçeye çevirerek III. Selim’e sundu
(1797). Çeviride metne bağlı kalmadı, açıklamalan
başka kaynaklardan denetledi, yeni
bilgiler ekledi, sözcüklerin olabildiğince
Türkçe karşılıklanm vermeye çalıştı. Bu
çalışması karşılığında müderrislik elde
etti.
Ardından, Halepli İbrahim Efendi’nin Hz.
Muhammed’in yaşamını ve savaşlannı anlatan
kitabını, Terceme-i Siyer-i Halebi adıyla
Türkçeye çevirdi ve III. Selim’e sundu.
1802’de hacca gitti, dönüşünde ailesini de
İstanbul’a getirdi. 1807’de atandığı vakanüvislik
görevini yaşamının sonuna değin sürdürdü.
Bu arada Firuzâbadi’nin el-Kamusü’l-
Basit fi Tercemeti’l-Kamusü’l-Muhit
adlı Arapça sözlüğünü el-Okyanüsü’l-Basit
fi Tercemeti’l-Kamusü’l-Muhit adıyla Türkçeye
çevirdi (1810). Bu sözlükte de kimi
açıklamalan eleştirdi, yanlışlan düzeltti,
yeni eklemeler yaptı, sözcüklerin Türkçedeki
çeşitli karşılıklarını vermeye çalıştı.
Sözlüğünü II. Mahmud’a sunduktan sonra
Süleymaniye müderrisliğine yükseltildi, daha
sonra da kendisine Selanik kadılığı
verildi (1813).
Mütercim Asım’ın sözlük çevirilerinden
sonra en önemli yapıtı tarihidir. Âsim
Tarihi (ty, 2 cilt), olarak bilinen yapıtı
1791-1808 arasındaki dönemi kapsar. Bunun
1806-08 arasını içeren bölümü daha
ayrıntılıdır. 1808-18 arasını kapsayan notlan
ise daha sonraki vakanüvis Şanizade Ataullah
Efendi’ye devredilmiştir. Mütercim
Âsım’m aynca şiir mecmualannda şiirlerine
de rastlanmıştır.