At yarışı

at yarışı, çoğu zaman, binicili koşturulan
safkan atlarla ya da sürücülü bir aracı çeken
yanmkan atlarla yapılan spor. Düz ve tıns
yanş denen bu iki yanştan düzde yapılan
bazı türler engelli koşulan da kapsar.
Tarihi. İlk at yanşlannın, İÖ 700-40 arasmda
yapılan Olimpiyat Oyunlan’nda, dört
koşumlu savaş arabası ve eğersiz binilen
atlarla yapıldığı biliniyor. Düzenli yanşlann
Çin, Pers, Arap, Ortadoğu ve Kuzey Afrika
ülkeleri gibi, biniciliğin erken geliştiği yerlerde
başladığı sanılıyor. ^AvrupalIlar 11 ve
13. yüzyıllar arasında, Haçlı Seferleri sırasında
gördükleri Arap, Berberi ve Türk
atlannı ülkelerine götürdüler ve Avrupa’daki
yanşlann gelişmesine bu atlar katkıda
bulundu.
1170’lerde, Londra’da Smithfield’de, atlann
hızlannı alıcılara kanıtlamak için, her
cuma profesyonel binicili yanşlar düzenlenirdi.
40 sterlin değerindeki bilinen ilk yanş
ödülü, I. Richard (Aslan Yürekli) döneminde
(1189-99), şövalyelerin yanştığı 4800
m’lik koşuydu. 16. yüzyılda VIII. Henry
İtalya ve İspanya’dan, büyük bir olasılıkla
Berberi atlan getirterek çeşitli yerlerde
tavlalar kurdurdu. 17. yüzyılda I. James
İngiltere’de karşılaşmalar düzenledi. Onun
yerine geçen I. Charles’m da, öldüğünde
139 atı vardı.
Düzenli koşular. “İngiliz at yanşlannın
babası” olarak tamnan II. Charles (hd
1660-85) King’s Plates koşulannı başlattı.
Kazananlara ödüller verilen bu koşular için
krahn yaptığı düzenlemeler ilk ulusal yanş
kurallannı oluşturmuştur. 76 kg ağırlık
taşıyan altı yaşındaki atlar 4800 m’lik iki tur
üzerinden koşar ve birinci gelen ödülü
alırdı. II. Charles’m koruyuculuğu altında
Newmarket, İngiliz yanşçılığının merkezi
haline geldi.
1665’te, Kuzey Amerika’daki New York
kolonisi valisi Richard Nicolls, Long Island’da
Hampstead Plain’deki yanş için
477 at yarışı
gümüş bir kupa koydu. Bu, bilinen ilk
Kuzey Amerika yanş ödülüdür. Kıtadaki
ilk düzenli parkur yanşlan böylece başlamış
oldu.
Fransa’da ilk koşu 1651’de, iki soylu
arasındaki bir bahis sonucu yapıldı. XIV.
Louis döneminde (1643-1715) kumara dayalı
yanşlar yaygındı. Bir cokey kulübü kuran
XVI. Louis (1774-93), atlann soylannı gösteren
belgeler düzenlenmesini ve yabancı
atlara ağırlık yüklenmesini zorunlu kılan
maddeler de içeren yanş kurallannı
koydu.
Eşleme koşulan. İlk koşular, iki ya da en
çok üç at arasında yapılan ve yanş ödülünün
at sahiplerince konulduğu bahis koşulanydı.
Bahisten çekilen at sahibi, ödüldeki payının
yansını (sonralan tümünü) kaybetmiş sayılırdı.
Bahisler de, bu “ya oyna, ya öde”
kuralı çevresinde gelişti. Bahse girenlerin
anlaşma koşullan, eşleme yazıcılan denen
ve bahisle ilgilenmeyen üçüncü kişilerce
kaydedilirdi. Newmarket’tan John Cheny
adındaki böyle bir yazıcı, çeşitli yanş merkezlerinde
bulunan eşleme kayıtlannı bir
araya getiren, Cheny’s Horse Matches’ı
(Cheny’nin At Eşlemeleri) yayımladı. Çeşitli
adlarla her yıl basılan bu çalışmayı
1773’te James Weatherby, sonradan ailesinin
de sürdürdüğü Racing Calendar (Yanş
Takvimi) haline getirdi.
Açık yanşlar. Halka açık yanşlann yaygınlaştmlması
için sürdürülen baskı, çeşitli
kategorilerdeki yanş atlannı kapsayan açık
karşılaşmalann gelişmesini sağladı. Atlann
yaşı, cinsiyeti, doğum yeri ve geçmiş başanlanyla,
binicilerin yeteneklerine dayanan
yeterlilik kurallan geliştirildi. At sahiplerinin
binicilik yaptığı (centilmenler arası)
yanşlar, bir kent ya da bölgeyle sınırlı
koşular, belli bir miktann üzerinde ödül
kazanmamış atlar için koşular düzenlendi.
1740’ta parlamentonun çıkardığı bir yasa,
koşuya katılan atlann gerçek ve yasal
sahiplerinin belirlenmiş ve kayıth olmasını
öngörerek, üstün özellikli bir atın, hileyle
düşük özellikli atlar arasmda yanştınlmasımn
önlenmesini ve atlann yaşlannın onanmış
olmasını sağladı ve sert at binenler için
cezalar getirdi.
Bazı kayıtlarda, 17..yüzyılın ikinci yansından
başlamak üzere İngiltere’de, daha sonralan
da Fransa’da cokey adı verilen profesyonel
binicilerden söz edilmekteyse de
bunlann adlan resmen kâğıda geçirilmemişti.
Adı geçen ilk cokey olan Nat, 1841’e
değin adı ve soyadıyla Racing Calendar’da.
yer almamıştı. Önceleri, yalnızca atı yanş
kazanan çalıştırıcılara ve binicilerin adlan
kaydedilirken, 1850’lerin sonlannda hepsinin
adlan belirtilmeye başladı.