İBNİ K A SIM

Mâliki mezhebinin en meş­
hur âlimi, ismi Abdurrahmân bin Kâsım
Utakî’dir. îbni Kâsım ismiyle meşhûr
olup, künyesi Ebû Abdullah’tır. 132 (m.
750) senesinde Mısır’da doğdu. 191 (m. 806)
da Kahire’de vefât etti. Kabri Kurafe
kabristamndadır.
Fıkıh ilminde büyük bir âlîm olan îbni
Kâsım, ilim öğrenmek için büyük gayretler
gösterip, bütün malım bu uğurda harcamıştır.
Yirmi sene îmâm-ı Mâlik’in
derslerine devam edip, ilmi ondan öğrendi.
Aynca Bekir bin Mudar, Nâfi bin Ebî
Nuaym, Yezid bin Abd-ul Melik, îbn-i
Uyeyne gibi zamanının diğer meşhûr âlimlerinden
de ilim öğrenip, hadîs rivâyet
etmiştir.
îmâm-ı Mâlik’ten fikıh ilminin inceliklerini
çok mükemmel bir şekilde öğrenen
îbni Kâsım, O’ndan soma Mâlikî mezhebinde
söz sâhibidir. Bu mezhebi Mısır’da
Magribte (batıda) o yaymıştır. îmâm-ı
Mâlik vefât edince, talebeleri îbni Kâsım’-
ın derslerine devam ederek, ilim öğrenip
yetişmişlerdir. Ondan ilim alıp, rivâyette
bulunanlar; kendi oğlu Mûsâ Esbag bin
Ferec, Said bin îsâ, Muhammed bin
Seleme, Haris bin Miskîn, îsâ bin Mesçûd
ve diğer âlimlerdir.
îmâm-ı Mâlik’ten sonra, Mâlikî mezhebinde
en çok ilmi olan ve güvenilen bir
âlim olan îbni Kâsım, zamanının âlimleri
tarafından ilmiyle, takvâsı (haramlardan
kaçması) ile ve yaptığı hizmetleriyle
methedilmiş tir.
îbn-i Kâsım, Mâlikî mezhebinde en kıymetli
ve meşhûr fıkıh kitabı olan “elMüdevvene”
adlı kitabı yazmıştır. Bu
eserinde, hocası îmâm-ı Mâlik’ten yaptığı
rivâyetler ve Mâlikî mezhebi hakkında
verdiği izahlar toplanmıştır. Bu eser önce
Esad bin Fûrut tarafından tertip edilmiş,
sonra da Keyruvan kadısı Sahnun Ebû
Said et-Tenuhî tarafından yeni bir tertiple
ele ahmp, Kahire’de 1323 (m. 1905) yılında
yirmi cilt hâlinde basılmıştır. îbni Kâsım’
ın Müdevvene adlı bu eserine, bir çok
Mâlikî âlimi tarafından şerhler yazılmış­
tır. Bunlardan Ebur’ruh îsâ bin Mes’ûdedbelavî’nin
yaptığı şerh ve Seyyid bin inanel-Mâlikî el-Ezdî’nin yaptığı şerh ve bu
şerh üzerine Ebu’l Fadl Iyad bin Mûsâ elif
ahsabi, (Etten bihât-ül müstanbita fi
şerhi mûşkilatil Müdevvene) adlı bir tenbih
(açıklama) yazmıştır. Buna da ayrıca
Abdülvehhâb bin Ahmed eş-Şa’rânî muhtasar
yazmıştır. Bunlar üzerinde de daha
b aşka ç a lışm a la r ve incelem eler
yapılmıştır.
1) Vefeyât-ül a ’yân cild-3, sh-129
2) el-A’lâm cild-3, sh-323
3) Mu’cem ul Müellifin cild-5, sh. 165
4) Tehzîb-üt-tehzîb cild-6, sh-252
5) Tezkirât-ül huffâz cild-1, sh- 356
6) Şezerât-üz-zeheb cild-1, sh-329
7) Hediyyet-ül arifin cild-1, sh-512
8) Keşf-uz-zünûn cild-1, sh-1644
9) Kâmûs-ul a ’lâm cild-1, sh-654
10) ed-Dibac-ul-müzehheb sh-146