A d e t g ö r m e

Alm. Menstruation (f), Fr. Menstruation periodique, İng. Menstruation pe- riod. Rahimden belirli aralıklarla kan ve kanlı sıvının atılması; aybaşı. Kan görüldüğü andan, kesildiği güne kadar olan günlerin sayısına “âdet zamânı” denir. Âdet zamânı genellikle değişiktir. Bu olay devri olarak meydana gelmektedir. İki âdet arası zaman genellikle 26-39 gün olduğu halde, bu sürenin daha uzun veya kısa olduğu da bilinmektedir. Halk arasında aybaşı olarak bilinen bu hâdise, ergenlik çağına ulaşan her genç kızda görülür. Bir kadında, adet görme olayı yaklaşık 45-55 yaşma kadar devâm eder. Bundan sonra âdet görme hâli ortadan kalkar (Menopoz). Menopozdaki kadın çocuk doğuramaz. Âdet kanaması, gebe (hâmile) ve lohusa kadınlarda da görülmez. İlk âdet görmeye “menarş” denir ve bu yaş genellikle 12-15 arasındadır. Âdet görme, kadınlardaki yumurtlama periyodunun bir parçasıdır. Çok az kadında âdet görme (gün olarak) düzenlidir. Âdetler arasındaki süre, bir kadının hayâtında defâlarca değişebilir. Bu değişikliğe sağlık bozukluğu sebeb olduğu gibi, çok çalışmak, çevre kirliliği ve bunalım da te’sir- li olabilir. Âdet görmenin sona ereceği döneme doğru (menopoz), âdet süresinde de değişiklik meydana gelir. Âdet görme esnâsında, vücut sıcaklığı, tansiyon, kan miktarında, kanı meydana getirenlerin oranında, nabızda ve vücûdun diğer hareketlerinde değişiklikler olabilir. Akan kan miktarı bünyeden bünyeye değişebilir. Bir bünyedeki akan kan miktarının değişmesine, tedâvi maksatlı ilaçlar, gebelikten korunma tedbirleri sebeb olabilir. Âdet zamânı kaybedilen kan miktarı, 20 ila 60 gram arasında değişir. Âdet düzensizlikleri: Kadınlarda âdet problemleri sık sık görülür. Âdet düzensizliklerinin çoğunun sebebi basit olup, genel olarak tedâvi olabilir. Âdet kesilmesi (Amenore): Âdet görmeme hâlidir. Hâmilelikte ve menopozda âdet görmeme tabiîdir. Bâzan, doğum kontrol hapları da âdetten kesilmeye sebeb olabilir. Normal hallerin dışında olan âdetten kesilmenin sebepleri; anoreksia nervosa, anemi, verem, hormon bozukluğu ve bâzı müzmin hastalıklar olabilir. Gerekli tedâvi yapılmalıdır. Üreme or
ganları doğuştan bozuk olanlarda da âdet hâli görülmez. Eğer âdetler, açıklanmayan bir sebepten kesilmiş ise, 16 yaşını geçtiği hâlde kız âdet görmemiş ise, hâmilelik ihtimâli varsa, doktora mü- râcaat edilmelidir. Sebebi tâyin edildikten sonra, sebebe göre tedâvi gerekir. Adet görmeme hastalığı için, melisa(oğul otu), kekik, adaçayı, maydanoz ve papatya gibi bitkiler demlenip içilirse fayda görülebilir. Normal âdet düzenindeki değişikliklere Dis- fonksiyonel kanama denir. Genellikle hormonal bozukluğun sonucudur. Bu hal anemiye (kansızlığa) sebeb olabilir. Eğer âdet düzenindeki bozukluk üç aydan fazla sürerse doktora mürâcaat etmek gerekir. Muâyene ve çeşitli testler ile, ciddî bir sebebin olup olmadığı araştırılır. Ciddî bir sebeb yoksa, doğum kontrol hapı veya hormon düzenleyici bir ilaç ile tedâvi edilebilir. Eğer hastalığın sebebi sinir bozukluğu ise nâne, adaçayı, papatya, rezene gibi teskin edici bitkilerin çaylarından istifâde edilebilir. Yemeklerden sonra bir çorba kaşığı bala, çörek otu karıştırılıp yenirse şifâya sebeb olabilir. Ağrılı âdet görmeye “dismenore” denir. Âdet başladığında, karnın alt bölgesinde kramp şeklinde ağrı olur ve sırta doğru yayılır. Birkaç saat veya birkaç gün sürebilir. Genç kız ve kadınlarda daha çok görülür. İlk bebekten sonra genellikle geçer. Genç kızlardaki ağrı, rahim ağzının sertliğinden ileri gelmektedir. Anne olmuş kadınlarda âdet sancısının sebebi, hastalığı veya yumurtalık tüplerinin müzmin iltihâbı olabilir. Rahim içine konulan ve doğum kontrolüne yarayan araçlar da sancıya sebeb olabileceği gibi, psikolojik sebepleri dahî olabilir. Psikolojik olanlar telkin ile tedâvî edilebilir. Diğer durumlar için gerekli tedâvî uygulanır. Âdet kanamasının, daha fazla, daha uzun ve daha sık olmasına “menoraji” denir. Kanserler, iyi huylu urlar, rahim iltihâbı hastalıkları, yumurtlama bozukluğu, hormonal dengesizlik, doğum kontrolüne yarayan hap ve âletler menoraji- ye sebeb olabilir. Doktor muayenesinden sonra konulan teşhise göre tedâvî edilir. Önemli bir şey yoksa, kardeş kanı (Sangdragon) denilen kırmızı sakızı toz edip, sabah-akşam birer gram su ile yutulursa kanı keser. Günde beş gram alınabilir. Âdet bozuklukları için elektronik akupunktur âletinden de faydalanılabilir.