BALIK YAĞI

Morina balıklarından ve çoğunlukla mezgit âilesinden olan diğer bâzı balıkların ciğerlerinden elde edilen besleyici bir yağ. Hayvânî yağ olan balık yağı, 19. asırda morina hastalığı ile mücâdele için kullanılan bir halk ilacıydı. 1914-1922 yılları arasında tıbbî değeri klinik olarak tesbit edildi. Bu değer kendisinde A ve bilhassa D vitamininin varlığına bağlandı. Bu vitaminler yağın çok az bir kısmını teşkil ederler. Vitaminler burada ünite olarak ifâde edilir. Bir yağ, gr başına ortalama 1400 İnternas- yonal Ünite (İ.Ü.) A vitamini ve 100 İnternasyo- nal Ünite (İ.Ü.) D vitamini ihtivâ eder. Yağın sabunlaşmayan kısımlarında bulunan bu vitaminlerin kaynağı 300 planktondur. Bunların yenmesiyle küçük balıklara ve sonra da büyük balıklara geçen vitaminler, balıkların karaciğerinde depolanmaktadır. Balık yağı, yağ ihtivâ eden tâze karaciğeri parçaladıktan sonra bekletmek, sıkmak veya suyla, asitle, alkali ile kaynatmak sûretiyle elde edilir. Morina balıklarının tâze karaciğerinden, morina balıkyağı elde edilir. Bu balıklar İsveç, İngiltere, Kanada, İzlanda, Norveç ve İrlanda kıyılarında veya açık denizlerde yaşamaktadır. Balıklar yakalandıktan sonra karaciğerleri alınır, küçük parçalara bölünür ve tahta fıçılarda bekletilir. Ayrılan yağ aktarılarak alınır. Yine bir süre bekletilerek kolay billurlaşan kısımlarından ayrılır. Böylece soluk sarı renkli, balık kokusunda, berrak bir yağ elde edilir. Yağın % 70’ini oleik ve % 20-23 kadarını palmitik gliseritleri teşkil eder. Diğer yağ asitlerinin miktarı azdır. Fakat bu yağ asitleri balık yağma ayrı bir önem kazandırmaktadır. Vitamin kaynağı olarak diğer balık yağları da mevcuttur. Halibut (Kalkana benzeyen) balığı, kaya balığı, köpek balığı ve mustelus balıklarının karaciğerlerinin yağları A vitamininin esaslı kaynaklarıdır. Halibut yağı morinanınkine nazaran 10 misli daha etkilidir. Pacomorph balıklarının
Morina balıklarının ciğerlerinden balık yağı elde edilir.
(Turna, uskumru, kılıç balığı), yağları ise morin< balığına nazaran 100 misli daha çok A ve D vitamini ihtivâ eder. Balık yağı ihtivâ ettiği vitaminlerin bozulmaması için karanlıkta, serin bir yerde ve iyice kapalı kaplarda saklanmalıdır. Vitaminlerinden dolayı kemik hastalıklarında ve genel zâ- fiyet hallerinde kullanılmaktadır.