BEKRİ

Müslüman coğrafya âlimi. İsmi, Abdullah bin Abdülaziz bin Muhammed el-Bekrî el- Endülüsî olup, künyesi Ebû Ubeyd’dir. Doğum târihi bilinmemektedir. İşbiliye’nin batısında Sel- tiş adlı yerde doğdu. Bekri Kabilesinden olduğu için Bekrî nîsbesı’yle meşhurdur. 1094 (H.487) senesinde Kurtuba’da vefât etti. Ümmü Seleme Kabristanına defnedildi. Babası, Endülüs’teki Kurtuba şehrine yerleşince, burada aralarında Ebû Mervan bin Hay- yan’m da bulunduğu meşhûr âlimlerden ders aldı. Şiirleri ile meşhûr olup, ayrıca edebiyât, târih, botanik ve coğrafya alanında söz sâhibiydi. İbn-i Safdî, onun hakkında şöyle demektedir: “Endülüs sultanları, birbirlerine Bekrî’nin eserlerini hediye gönderirlerdi. Kurtuba’da yetişti. Daha sonra Mürrî’ye gitti. Mürrî Emîri Muhammed bin Maîn, kendisiyle sohbet etmek, fikirlerinden faydalanmak üzere onu yanında alıkoydu ve bol maaş bağladı. Bu yüzden bâzı târihçiler, vezirliğini de zikretmişlerdir. Ebû Ubeyd Bekrî, Murâbitinler Muhârebesinden sonra Kurtuba’ya döndü ve ömrünün sonuna kadar burada kaldı.” Bekrî, çeşitli ilim dallarına âit pekçok eser yazdı. Önemli eserleri şunlardır: 1) Kitâbü Mu’cemi Meste’cem: Coğrafya alanında yazdığı en önemli eseridir. Dört cüz olan eser; Kur’ân-ı kerîmde, hadîs-i şeriflerde, eski Arap vak’a-nâme ve şiirlerinde ve Müslümanlığın yayılmasında adı geçen şehir, kale, dağ, köy gibi yerlerin adlarını içine alan bir coğrafya sözlüğüdür. Bu isimlerin çoğunluğu Arabistan Yarımadasına âittir. Diğer bölgelere âit yer isimleri, yer yer yazılmıştır. Kitap, Wüstenfeld tarafından iki cilt hâlinde yayınlanmıştır. Milano Ambrosiana Kütüp- hânesinde üç ciltlik bir nüshası vardır. 2) Kitâb-üI-Mesâlik vel-Memâlik: Bekrî’yi şöhrete kavuşturan eseridir. Tamâmı zamânımıza ulaşmamıştır. Eserin bir kısmı El-Muğrib fi Zikri İfrîkıyye vel-Mağrib ismi ile basılmıştır. O zamanda yazılan bütün coğrafya kitapları gibi, şehirleri ve bunlann vasıflannı anlatmaktadır. Mısır coğ
rafyası, Irak, Mâverâünnehr ve İspanya coğrafy: hakkında bilgi veren kısmı, Baron de S İane tarafı dan 1857 senesinde bastınlmıştır. Eserin bu bölün Avrupa dillerine de tercüme edilmiştir. Bu eserin N ruosmâniye Kütüphânesinde bulunan yazma nü hası esas kabûl edilmiştir. Bu yazmanın sekizinci b lümü Ruslara ve Rusya’ya âit olup; burada Akden Karadeniz, Azak ve Hazar denizine, Ceyhun Nel ile diğer büyük nehirlere dâir bilgiler de vardır. 3) A’lâm-ün-Nübüvve: Peygamber efene mizin nübüvveti hakkındadır. 4) Et-Tenbîh alâ Ağlât-ı Ebî Ali ei-Kâlî Şerh-i Kitab-il-Emvâl li-İbn-i Sellâm: Matl olan eserin bir kısmı yazma olup, 1211 (H.608) s nesinde Ribat’ta istinsâh edilmiştir (el yazısı ile ç ğaltılmıştır). 5) Şerhu Emâl-il-Kâli, 6) El-İhsâ fi Tabaka iş-Şuarâ, 7) A’yân-ün-Nebât, 8) Eş-Şeceriyyâ ül-Endülüsiyye, 9) Mu’cemu mâ Üstü’cin mi’nel-Buldân vel-Emâkin, 10) Şerh-ul-Emsâ is-Sâire.