ARPALIK

OsmanlIlarda devlet memurlarına vazîfeleri sırasında maaşlarına ilâveten, görevden ayrıldıktan sonra ise tekaüd veya ma’zûliyyet maaşı olarak tahsis edilen gelir. Arpalığın ne zaman ve ne gâye ile ihdâs edildiği kesin olarak bilinmemektedir. On altıncı asrın başlarında verilmeye başlanan arpalığın, memurluğu dolayısıyla at beslemek durumunda olanlar için konduğu tahmin edilmektedir. Arpalık kendisinden başka kalabalık maiyyeti, uşak ve hizmetkârları bulunanlara masrafları gözeltilerek bağlanırdı. Bu aylık önceleri yeniçeri ağası, bölük ağası gibi askerî şahıslara verilmekte iken, sonraları şeyhülislâm, kazasker, müdenis gibi yüksek ilmiye sınıfına, sultan hocalarına, güç vazîfelerde bulunan idâre âmirlerine, on yedinci asırdan îti- bâren de vezirler ile ümerâya verilmeye başlandı. Arpalık, ya belli bir kazâ veya sancağın senelik gelirinin bir kısmı tahsis olunmak veya hazîneden belli bir gündelik verilerek olurdu. Bunun birincisine Bervech-i arpalık dirlik, İkincisine Be- vech-i arpalık ulûfe denilirdi. Arpalığın en fazlası; idâre âmirleri için senelik 100.000, ilmiye sınıfı için 70.000, yeniçeri ağalan için 58.000, saray mensuplan için ise 19.999 akçe idi. Ulûfe olarak verilenlerin senelik toplamı da bu deeerW ; Arpalık sâhiH’
dece bir kaç kişi ciddiye aldı. Ancak, Alman bilgini Ostwald o kadar heyecanlandı ki, Arrhenius ile tanışmak için İsveç’e gitti. Bu bilim adamı tarafından cesâretlendirilen Arrhenius, Almanya ve Hollanda’ya giderek oralarda incelemeler yaptı.
arsenat gibi filizlen şeklinde Dulunauran mineraller daha yaygındır. En çok bulunan mineral ar- senopirit, FeS2FeAs2’dir. Tabiatta bulunan diğer bileşikleri realgar, As4S4 orpigmen As2S3 ve arse- nikli nikel sülfür, NiAsS’dir.
Aromatik bitkide kokuyu meydana getiren uçucu yağlar çok sayıda bileşiğin karışımından meydana gelmişlerdir. Bu sebeple kimyasal yapı bakımından büyük farklılıklar gösterirler. Uçucu yağlarda bulunan çeşitli maddeler 4 grupta toplanabilir: a) Terpenik maddeler, b) Aromatik maddeler, c) Düz,zincirli hidrokarbonlar, d) Azot ve kükürt taşıyan bileşikler. Büyük çoğunluğu terpenik maddelerden meydana gelmiştir. Bir kısmında da aromatik diziden maddeler çoğunluktadır. Uçucu yağları tanımak için Sudan-III boyası kullanılır. Bu boya ile turuncu bir renk verirler. Kullanıldığı yerler: Eczâcılıkta kullanılan uçucu yağlar en başta lezzet ve koku değiştirici olarak kullanılırlar. Bununla berâber tedâvî edici etkisi olan uçucu yağlar da vardır. Hemen hemen bütün uçucu yağlar antiseptik, yâni hastalık yapıcı mikroplara karşı koruyucu özelliktedir. Bâzıları da antibiyotiktir. Tedâvide uçucu yağlar şuralarda kullanılır: Solunum ansiteptiği (okaliptüs yağı), idrar söktürücü (ardıç esansı), mantar hastalıklarına karşı (kekik yağı), barsak parazitlerine karşı (kenopod esansı), mide salgısını artırıcı (nâne yağı), gaz söktürücü (anason yağı), âdet söktürücü (sabin yağı). Uçucu yağların bir çoğu zehirli (toksik) etki gösterir. Mukozaları tahriş eder, sinir sistemini uyuşturur.