kendilerine tohumluk buğday vermiş ve: «Bunu ekin, sonra Allah’agüvenin» demiştir.Buna göre, muhtaç olan vatandaşa âmme mallarından veyakullanılmayan yerlerden veya sahipsiz topraklardan yahutâmme emlâkinden, yahut da imar edilip kullanılabilecek arazidenyeteri kadar vermek devletin vazifesidir, ilk halîfeler (Hulefâ-iRâşidîn) bazı müslümanlara böyle topraklardan vermişler,buralar onların mülkü olmuş, kafa ve kollarını çalıştırarakbu toprakları işlemiş, hem kendileri istifade ederek toplumayük ve başıbozuk bir grup olmaktan kurtulmuş, hem de halkafaydalı olmuşlardır. Rasülullah’m izinden ayrılmayan ilk halifeler,muhtaçlar için gerekli harcamaları yapmışlar, devletinhâzinesi olan Beytu 1-Maldan, çalışamayan tek insan bırakmaksızınnafakalarını temin etmişlerdir. Hz. Peygamber bekârabir hisse, evliye iki hisse ayırmıştır. Devlet hazînesi, kişinin dinve milliyetine bakmaksızın çalışamayan vatandaşın asgarî ihtiyaçlarınıtemini vazife bilmiş, üzerine almıştır. Hz. Ömer,müslüman olmayan, kazanmaktan da âciz bulunan zimmî vatandaşlarınihtiyaçlarını karşılamış, onlardan vergiyi (cizyeyi)düşürmüş ve: «Gençliğini yer, ihtiyarlayınca yüzüstü bırakırsakonlara karşı âdil davranmış olmayız» demiştir. Hz. Ömer’inbu neviden ilk uygulaması bir yahûdî için olmuştur.Yine Hz. Ömer, doğumundan itibaren her çocuk için Beytü’l-Maldanbir maaş bağlamıştı. Nakledildiğine göre bir günbir çocuğun ağladığını işitmiş, annesine bunun sebebini sormuştu.Annesi, onu tanımadığı için şu cevabı verdi: «Onu süttenkesmek istiyorum, o da direniyor; Ömer ise sütten kesilmemişçocuklar için maaş vermiyor!» Halîfe bunu işitince kendikendine: «Ömer’e yazıklar olsun! Kimbilir kaç müslüman çocuğununölümüne sebep olmuştur.» dedi ve ilân etti: «Ey ehâlî!Çocuklarınızı sütten kesmek için acele etmeyin; bundan sonraher çocuğa, doğduğu andan itibaren maaş veriyoruz.»Islâm’da devlet başkanı bütün vatandaşlardan sorumludur;çünkü Rasûlullah şöyle buyurmuştur: «Hepiniz çobansınız veher çoban sürüsünden sorumludur… Devlet başkanı da bir çobandırve halkından sorumludur.»Hayatın zarurî ihtiyaçlarını temin cümlesinden olarak çalışmagücü olanlara iş bulmak, âciz, kimsesiz ve hastalara sığmakve barınak bulmak devletin vazifeleri arasındadır. Abdülmelikb. Mervân, kötürüm insanların hizmetine bakanlarla, gözügörmeyenler için kılavuzluk yapanlara maaş bağlamıştır.Hazîne, muhtaç olduğu halde evlenmek isteyenlerin düğün
m a s r a f l a r ı n ı d a t e k e f f ü l e d e r ; n i t e k i m H z . P e y g a m b e r b i r i s i n i e v l e n d i r m i ş v e e ş i n e m e h i r o l a r a k b i r m i k t a r h u r m a v e r m i ş t i r . İ s l â m d a d e v l e t , v a t a n d a ş l a r ı n ö ğ r e n i m v e t e d â v i i h t i y a ç l a r ı n ı d a m e c c a n e n k a r ş ı l a m a d u r u m u n d a d ı r . Ç ü n k ü İ s l â m k a r ı n ı n n a f a k a s ı n ı k o c a y a , ç o c u ğ u n k i n i d e b a b a y a y ü k l e y i p , b u n l a r v a z i f e l e r i n i y a p m a d ı k l a r ı v e y a t a m v e z a m a n ı n d a y e r i n e g e t i r m e d i k l e r i t a k d i r d e h â k i m e i c b a r s e l â h i y e t i v e r i r k e n , n a f a k a m ü k e l l e f i o l a n l a r a , e ş v e ç o c u k l a r ı h a s t a o l d u k l a r ı n d a t e d â v i e t t i r m e k v e ö ğ r e n i m e i h t i y a ç d u y d u k l a r m d a ö ğ r e n i m l e r i n i y a p t ı r m a k v a z i f e s i n i y ü k l e m e m i ş t i r . V e b u h ü k m ü b e n i m s e r k e n d e t e d â v i v e ö ğ r e t i m i n , f e r d l e r i n d e ğ i l , d e v l e t i n v a z i f e s i o l d u ğ u e s a s ı n d a n h a r e k e t e t m i ş t i r . M ü s l ü m a n l a r ı n , İ s l â m î t a m o l a r a k u y g u l a d ı k l a r ı b ü t ü n a s ı r l a r d a ö ğ r e t m e n v e d o k t o r l a r , y a p t ı k l a r ı h i z m e t k a r ş ı l ı ğ ı n d a v a t a n d a ş l a r d a n ü c r e t a l m a m ı ş l a r , b u n u B e y t ü ’l – M a l k a r ş ı l a m ı ş t ı r . Ş u h a l d e İ s l â m î h ü k ü m l e r e g ö r e t e d â v i v e ö ğ r e t i m d e v l e t i n e n ö n e m l i v a z i f e l e r i a r a s m d a y e r a l m a k t a d ı r . B u g ü n m e m u r l a r v e i ş ç i l e r s o s y a l s i g o r t a , s o s y a l d a y a n ı ş m a k a n u n l a r ı , e m e k l i l i k v e k ı d e m t a z m i n a t l a r ı g i b i d ü z e n l e m e l e r i d u y m a k t a , b u n l a r ı b e ğ e n i p d e s t e k l e m e k t e d i r l e r . A n c a k b u n l a r ı n g ö r m e s i g e r e k e n b i r h u s u s d a h a v a r d ı r : İ ş s i z l i k , f a k i r l i k , ç a r e s i z l i k v e i h t i y a ç t o p l u m l a r d a d u r m a d a n y a y ı l ı p g e n i ş * l e m e k t e d i r . Z i k r e d i l e n d ü z e n l e m e v e k a n u n l a r o n l a n n b ü t ü n p r o b l e m l e r i n i ç ö z e m e m e k t e , b u s e b e p l e s ı k s ı k i s t e k l e r i n i k a b u l e t t i r m e k i ç i n i ş i b ı r a k m a k t a d ı r l a r . B ö y l e c e g r e v l e r b i r b i r i n i t a k i p e t m e k t e , b u d a ü l k e l e r i n h a r a b , v a t a n d a ş l a r ı n m u z t a – r i p o l m a s ı n a s e b e p t e ş k i l e t m e k t e d i r . H e r v a t a n d a ş ı n y i y e o e k , m e s k e n , e v l e n m e , u l a ş ı m , t e d â v i ,. ö ğ r e n i m g i b i t e m e l i h t i y a ç l a r ı n ı n t a m a m ı n ı ( s o n k a p ı o l a r a k ) d e v l e t i n t e k e f f ü l e t t i ğ i , y ü k l e n d i ğ i İ s l â m t o p l u m u n a g e l i n c e b u r a d a i ş ç i l e r h u z u r , g ü v e n v e m u t l u l u k d u y m a k t a v e b u t a t m i n d u y g u s u i ç i n d e , k o r k u t m a , y ı k m a g i b i y o l l a r a b a ş v u r a r a k h a k i s t e m e i h t i y a c ı n d a n u z a k k a l m a k t a d ı r l a r . K u z e y A f r i k a ’d a v â l î b u l u n a n Y a h y â b . S a ’ d , İ s l â m n i z â m ı n ı n g ö l g e s i n d e v a t a n d a ş ı n v â s ı l o l d u ğ u r e f a h v e t a t m i n s e v i y e s i n i ş u s ö z l e r i y l e t a b l o l a ş t ı r m ı ş t ı r : H a l î f e Ömer b . A b d ü l a z î z b e n i , f u k a r a v e m u h t a ç l a r ı a r a ş t ı r m a k ü z e r e g ö r e v l e n d i r d i ; i h t i y a c ı n ı g i d e r e c e k ş e y l e r v e r m e k ü z e r e y a p t ı ğ ı m a r a ş t ı r m a v e s o r u ş t u r m a l a r s o n u n d a y a r d ı m v e s a d a k a i s t e y e n b i r f a k i r d a h i b u l a m a d ı m . H a l k ı n h e p ş ö y l e d e d i k l e r i n i i ş i t t i m : « Ö m e r b . A b d ü l a z î z İ s l â m s a y e s i n d e h a l k ı i h t i y a ç t a n k u r t a r d ı .» V â l i Y a h y â b u n u n ü z e r i n e h a l î f e y e « K u z e y A f r i k a ’ d a m u h t a ç k i m s e n i n 432 İSLÂM’IN IŞIĞINDA GÜNÜN MESELELERİ k a l m a d ı ğ ı m , m u h t a ç l a r i ç i n a y r ı l m ı ş z e k â t f o n u i le h a z î n e n i n d o p d o l u o l d u ğ u n u » y a z m ı ş , h a l î f e d e ş u e m r i g ö n d e r m i ş t i r : « B ü t ü n b o r ç l u l a r ı n b o r ç l a r ı ö d e n s i n .» Y a h y â ö d e n m e d i k t e k b o r ç b ı r a k m a d ı k t a n s o n r a d u r u m u t e k r a r h a l î f e y e b i l d i r m i ş , o d a « k ö l e l e r i n b e d e l l e r i ö d e n e r e k h ü r r i y e t e k a v u ş t u r u l m a s ı n ı » e m r e t m i ş t i r . M ü s l ü m a n l a r ı n u y g u l a m a k t a k u s u r e t t i k l e r i b u p r e n s i p v e k â i d e l e r i ş ç i v e m e m u r l a r ı n p r o b l e m l e r i n i e m s a l s i z b i r ş e k i l d e ç ö z m e k i ç i n y e t e r l i d i r . M u t l u l u k , h u z u r v e i s t i k r a r ı b u n l a r t e m i n e d e c e k t i r ; ç ü n k ü A l l a h ’ı n k a n u n l a r ı n d a n ç ı k a r ı l m ı ş t ı r : « . . . S a n a v e r d i ğ i m i a l v e ş ü k r e t ! » ( e l – A ’r â f : 7/144). « . . . Ş ü k r e d e n k i m s e a n c a k k e n d i s i i ç i n ş ü k r e t m i ş o l u r . N a n k ö r l ü k e d e n i s e b i l s i n k i A l l a h h e r ş e y d e n m ü s t a ğ n i d i r . . . » ( L u k – m â n : 31/
