YABGULULAR

“Irak Oğuzlan” ya da “Irak Türkmenleri” diye de anılan serüvenci bir türk topluluğu. Selçuklular’ın egemenliğini kabul etmeyen Yağmurlu, Kızıllı ve Balhanlılar, yabguları (başbuğ) Kızıl, Göktaş, Buka ve Dânâ’nın yönetiminde batıya göçüp Isfahan ve Hemedan emiri Deylemli Kakuyiler’den Alaüddevle’ nin hizmetine girdiler (1038). Aynı yıl Ala- üddevle’nin de yanından ayrılarak Rey’ deki Oğuzlar’la birleşmeleri sonucu 5 bin atlıdan kurulu bir güç oluşturdular. “Irak Oğuzlan” ya da “Irak Türkmenleri” de denen bu Yabgulular Gazneliler’e ait çeşitli kentlere akınlar yapmaya başladı; Gazneliler’in Rey valisi Ferraş’ı yenilgiye uğratarak kenti yağmadılar; ardından Hemedan ve Gazvin kentlerini de ele geçirdiler (1041). Bunun üzerine Selçuklu hü
yadsıma
kûmdan Tuğrul Bey, Yabgulular’ı denetim altına almakla görevlendirdiği İbrahim inal’ı bir orduyla Rey’e gönderdi (1043). Yabgulular, Rey’den sonra Hemedan ve Gazvin’i de kolayca ele geçiren İbrahim inal’ın önünden kaçarak Doğu Anadolu’ da Cizre yöresine geldiler. Bunların bir bölümü batıya yönelip Diyarbakır emirini yenilgiye uğratarak bölgeyi yağmaladı; oradan da güneye inen Yabgulular, Musul’u aldılar ve buradan çevredeki emirliklere yağma amaçlı akınlar düzenlemeye başladılar. Bunlara karşı aralarında anlaşan ve Tuğrul Bey’in gönderdiği yardım ordusuyla güçlerini artıran bölge emirlikleri, yapılan savaşta Yabgulular’ı bozguna uğrattılar (1044). Böylece oralarda artık tutuna- mayacaklarını anlayıp Azerbaycan’a geçen bir avuç yabgulu türkmeni, burada Tuğrul Bey’e boyun eğmek zorunda kalarak Selçuklu birliğine katıldı.