ANESTEZİ

AN E S TE Z İ; Aim. Anesthesie(f), Fr. Anesthesie
(f), İng. Anesthesia. Acı hissinin, dolayısıyla ağrının
belli zaman için bertaraf edilmesi. Yunanca’da
“duyarsızlık, ağrısızlık” mânâsına gelen
“anestesia” kelimesinden alınmıştır.
Tıbbın en önemli keşiflerinden biri de ameliyât
esnâsında meydana gelen ağrıların narkoz vâsıtasıyla
bertaraf edilmesidir. Ameliyatın plânauygun yapılması için anesteziden daha önemli bâzı
şartlar vardır. Bunlar: Ağrı hissi ve şuurun giderilmesi,
müdâfaa reaksiyonlarının bastırılması, iskelet
kaslarının gevşetilmesi olarak sayılabilir. Bugün
bu vazifeleri yapabilecek tek bir narkoz maddesi
olmadığından bir çok madde karıştırılarak verilir.
Narkozun ilk keşfedilmesi 1842-1847 yıllarına
rastlar. 1840 yıllarında Valerius Cordus, di-etileteri
keşfetmiştir. 1842 yılında cerrah Long, ABD’de dietileteri
kullanarak ameliyât yapmıştır.
İnsanlığın fizikî acıya karşı giriştiği mücâdelenin
geçmişi eldeki kaynaklardan edinilen bilgiye
göre 1000 yıl öncesine dayanır. Yunanlılar uyâ
ku getiren ilâçlardan, doğulular haşhaştan, Güney
Amerika yerlileri çeşitli kokulardan faydalanarak
acıya karşı koymaya çalışmışlardır. Uzun yıllar
baldıran, patlıcangillerden bâzı bitkiler, belladon
yaprakları acının yok edilmesinde kullanılagelmiştir.
Nihâyet 1844’te diş doktoru Vells,
ABD’nin Harfort şehrinde kendisini azotprotoksit
ile narkoz etmiş ve tamâmen ağrısız olarak bir dişini
çektirmiştir.
Eter, kloroform, siklopropan, halothan, metoksifluran,
enfluran gibi maddelerin keşfiyle bugünkü
modern anestezi gelişmiştir.
Anestezi, genel anestezi (umumi narkoz) ve lokal
anestezi olarak ikiye ayrılır:
Genel Anestezi: Narkoz, solunum yolu ile de
verilebilir. Bu hallerde gaz, ağız ve buruna takılan
bir maske cihazı ile doğrudan akciğerlere
yollanır. Bir de boruyla verme usûlü vardır. Boruyla
verme usûlünde ağızdan sokulan lastik bir
boru hastanın soluk borusuna kadar itilerek gazın
doğrudan doğruya bronşlara gönderilmesi sağlanır.
Küçük çocuklarda narkoz maddesi bâzan makat
yoluyla verilebilir. Bu yolun dezavantajı, hastanın
ne kadar madde aldığının tâyin edilmesinin
zor olmasıdır. Nihâyet narkoz maddesi vücûda şırınga
edilerek de verilebilir. Şırınga yoluyla doğrudan
damara verilen narkotikler genellikle barbitürik
asid türevleridir. Bugün modern narkozda
genel anestezi hâli damara ilâç verilerek sağlanır;
bu hâlin devâmı ise solunum yolundan gaz
tatbiki ile temin edilir.
Günümüzde narkoz için kullanılan âletler çok
gelişmiştir. Modern âletler hem kullanılacak gazı
istenen ölçüde ayarlarlar, hem de hastanın durumuna
göre anestezik karışımı belli oranlarda değiştirebilirler.
Lokal Anestezi: Şuurun kaybedilmeden belli
bir bölgenin duyusunun ortadan kaldırılmasıdır.
Bu iş, omuriliğe ilâç zerki ile yapılabildiği gibi, deriye
etilen klorür buharı vererek de îfâ edilebilir.
Yine bugün en çok kullanılan lokal anestezi usûlü,
lokal anestezik maddeyi bir sinirin bölgesine şırınga
ederek hissin önlenmesidir.En çok kullanılan lokal anestezikler: Procain,
propitocain, lidocain. Bunlar enjeksiyon anestezisinde;
etilen klorür ise, yüzey anestezisinde kullanılır.