ANEMOMETRE

A N EM OM E TR E ; Aim. Anemometer (n), Fr.
Anemometre, İng. Anemometer. Rüzgârın hızını ölçen
âlet. Rüzgar hızının doğrudan doğruya ölçülmesi
pratik olmayıp, meydana getirdiği fizikî etkiden
faydalanılarak ölçülür. Hızın, basınçta meydana
getirdiği değişiklik, sıcak cisimlerin hava
akımı içerisinde soğuması, hız ve basınç değişmesinden
ses hızının değişmesi bu fizikî etkilerden
bâzılarıdır. Ancak, genel olarak anemometreler
havanın sürükleme etkisinden faydalanılarak yapılmışlardır.
Meselâ, dönen yarım küre şeklindeki kapakçıklardan
meydana gelen anemometre, rüzgâr kuvvetinin
çukur yüzde, tümsek yüze nazaran daha
fazla olması prensibiyle çalışır. Bu kuvvetlerin
farklılığı sonucu kapakçıklar düşey eksen etrâfında
dönerler ve kurulan bir mekanizma ile dönme enerjisi,
elektrik enerjisine, dolayısıyle elektrik akımına
çevrilerek uzak bir istasyonda dahi rüzgâr hızının
ölçülmesi sağlanır. Bu tür anemometre 7-160
km/saat arasındaki hızları ölçer. Ancak, rüzgâr hızının
âni azalması, hemen kapakçıkların dönüş hızına
etki etmeyebilir. Bu sebepten meydana gelen
hatâ % 30’a kadar varır. Dolayısıyla böyle bir anometre
ani hız değişikliklerini tam olarak gösteremez.
Diğer bir mekanik anemometre türü pervâneli
tiptir. Bir çeşit rüzgâr değirmeni şeklindedir.
Eğer hız çok düşükse, yataklandırma sun’i elmasla
yapılır. Bu tür, 1-40 km/saat’lik rüzgâr hızlarını
ölçmekte kullanılır.
Saatteki hızı 7 km’den daha düşük rüzgâr hızlarının
ölçülmesinde ise, ısı kaybı prensibine göre
çalışan anemometreler kullanılır. Bunlardan bir
çeşidi, ısıtılan bir tel, elektrik güç kaynağı ve akım
ölçmeğe yarayan bir cihazdan ibârettir. Hava akımı ile ısı kaybı arttığı zaman, telin sıcaklığı düşer
ve bunun sonucu olarak düşen direnç daha çok
akım geçmesine yol açar. Böylece daha fazla ısı
üretilerek ısı kaybına karşı bir denge teşekkül ettirilir.
Geçen akımın ölçülmesinden hava akımının
hızına geçilir. Bu şekildeki ısı kaybı ile çalışan anemometreler
dar hacimlerdeki hava akımının ölçülmesinde
kullanıldıkları gibi, ölçüm sırasında
akımda değişiklik yapmazlar.
Başka bir tür hız ölçümü de, hava içindeki
ses hızını ölçerek yapılır. Durgun havadaki ses
hızının sâbit olması sebebiyle, bunda olacak herhangi
bir sapma rüzgâr hızının bir ölçüsü olur.