DALGA

DALGA; Aim. Welle, Fr. Onde,flot, vague, tng.
Wave, undulation. Deniz veya göl gibi geniş sularda
çeşitli sebeplerle yükselip alçalan su yığını.
Meydana geliş sebepleri, büyümeleri, tehlikeleri,
taşıdıkları enerjileri insanları düşündürmüş ve
üzerinde çalışmalara sevk etmiştir.
İkinci Dünyâ Harbi sırasında hırçın dalgaların
arasında, karaya çıkarmaların ihtiyaç duyulması,
dalgaların nasıl meydana geldiği, kıyıya nasıl vâsıl
oldukları, orada nasıl sona erdikleri, üzerinde
çalışmaların artmasına sebeb oldu. Bilginlerin
yaptığı araştırmalarda bu soruların cevapları bulundu.
Dalga, bir su akıntısı değildir. Yâni dalga
ilerlerken onunla birlikte akan, ilerleyen bir su
kütlesi yoktur. Dalga, su üzerinde meydana getirilen
bir şekil değişikliğinin (çukur veya tepelerin)
bir noktadan diğer bir noktaya iletilmesidir. Gerilmiş
bir yayın bir ucunda meydana getirilen titreşimin
hızla diğer uca doğru iletilmesi gibidir. Bütün titreşimler bir enerji taşır. Denizlerdeki dalgalarda
bir enerji titreşimi olup iletkeni ise sudur,
yâni okyanuslar, denizlerdir. Bu enerjiyi meydana
getiren dinamo ise rüzgârdır. Dalgalar küçük
tepecikler meydana getirmeye başlayınca rüzgâr
yanlarına çarparak onları gittikçe daha yükseklere
ve daha derinlere doğru iter. B öylece dalgaların
enerjisi zamanla artar. Genellikle fırtınalı bir havada
deniz dalgaları 15-16 metreye yükselir. Bu
yüksekliğin üstündeki dalgalar kendi ağırlıklarını
taşlamadıklarından yâhut da rüzgârın şiddetinin
etkisi altında parçalanırlar.
Dalgaların taşıdığı enerji tahminlerin çok üstündedir.
Büyük fırtınaların neticesinde okyanuslarda
meydana gelen dalgaların koca transatlantiklerde
meydana getirdikleri tahribat bunların tipik
örnekleridir. Bâzan âniden çıkan bu yüksek dalgalar
öyle müthiş bir kuvvetle çarparlar ki, transatlantiğin
8 cm kalınlığındaki çelik bodoslama
levhalarını yassılaştırırlar. Kaptan köşkünde büyük
delikler açabilirler ve geminin içindeki çelikten kamera
duvarlarını parçalayabilirler. Bu hususlar
dalgalara tutulan büyük transatlantiklerde tesbit
edilmiştir.
Şimdiye kadar vesikalara dayanarak usûlüne
uygun hesaplanan en büyük dalga 1933 yılında
Amerika Bahriyesinin Büyük Okyanusta karşılaşmış
oldukları dalgalardır. Gemi subaylarının
trigonometrik hesaplarına göre dalga 27-30 metreden
başlamış, 32-35 metrelik dalgalar devâm
etmiş ve tepesiyle dibi arası 38 m olan bir dalga ölçülebilmiştir.
Kıyıdaki dalgalar, çarpıp kırıldıklarından, açık
denizlerdeki kadar yüksek değildirler. Kış aylarında
üç metreye kadar çıktıkları tesbit edilmiştir.
Yalnız bâzı Büyük Okyanus kıyılarında 12-14
metre yüksekliğinde dalgalara rastlamak da mümkündür.
Dalgaların ne kadar uzaklara gidebildikleri
ise günümüzde modern kayıt cihazları ile tesbit
edilmektedir. Büyük Okyanustaki dalga kayıt
cihazları, Kaliforniya kıyılarına çarpan dalgaların
en çok birkaç gün önce Avustralya’dan esen kuvvetli rüzgârın denize sürdüğü enerjinin etkisiyle
meydana geldiğini tesbit etmektedir. Bir dalganın
saatte mil cinsinden hızı şöyle hesaplanır:
Arka arkaya gelen iki dalga tepesi arasındaki
zaman sâniye olarak ölçülür. Bu sayı 3.5 ile çarpılır.
Meselâ iki dalga arasında 5 saniyelik bir zaman
varsa bu durumda 3.5 x 5 = 17.5 millik bir hız
bulunur.
Dalgaların taşıdıkları muazzam enerjiyi ise
şu rakamlar açıkça ifâde etmektedir. Yalnız 1-2 m
yüksekliğindeki bir dalganın iki kilometre uzunluğundaki
bir kıyıya çarptığında bir iki saniye
içinde bıraktığı enerji 3500 beygirgücündeki bir
motordan aynı sürede alınabilecek enerji kadardır.
Limanlara konulmuş olan dinamometreler, ekseriya
dalgaların önlerine çıkan engellere bir metrekareye
60 tonluk bir basınç ile çarptığını göstermiştir. İskoçya’da
dalgalar, bir dalgakırandan 2600 tonluk
yekpare bir beton bloğunu koparıp götürmüştür.