DALGA HAREKETİ

DALGA HAREKETİ; Alm. Wellenbewegung
(f), Fr. Mouvement (m) ondulatoire, İng. Wave
Movement. Titreşimlerin dalga şeklinde yayılması.
Bir ortamın bir noktasında bir kuvvetin tesiriyle
âni ve geçici bir değişiklik meydana gelirse, bu değişiklik
ortamın esnekliği nisbetinde diğer noktalara
yayılır. Diğer noktalar da, ilk noktaya yakınlık
sırası ile sanki aynı kuvvet tesir etmişçesine ilk
nokta gibi değişikliğe uğrarlar (hareket ederler). İlk
nokta eski durumuna döndüğü hâlde, değişiklik
noktadan noktaya sirâyet ederek yol alır, yayılır.
Değişikliğin, yâni aynı tesirin bu nakline nabt
(puis) denir. Eğer ilk noktadaki değişiklik kesilmez
birbiri arkasından tekrar tekrar devâm ederse,
pulsların arkası kesilmez, devamlı olur. Bu durumda
ilk nokta titreşim hareketi yaptığından bu
titreşim ortam boyunca bütün noktalarda görülür.
Titreşimlerin bu şekilde yayılması dalga hareketi
meydana getirir.
Dalganın yayıldığı ilk noktaya dalga kaynağı
denir. Titreşen noktaların titreşim doğrultusu dalganın
yayılma doğrultusuna dik ise böyle dalgalar,
enine dalgalar; paralel ise, boyuna dalgalardır.
Dalga kaynağının titreşimi zamâna göre düzgün
değişen devirli bir hareket ise meydana gelen
dalgalar devirli (periyodik) dalgalardır.Dalganın yayıldığı ortamdaki bir noktanın hareketinin
zamanla değişiminin grafiği çizilecek
olursa, elde edilen eğri dalga eğrisidir.
Dalga karakterleri: Yayılma hızı, dalganın
ortamda bir saniyede aldığı yoldur.
Ortamın bir noktasının, hareketi bir kere tekrarlaması
için geçen zamâna “periyot”, sâniyedeki
tekrar sayısına ise “frekans” denir. Periyot (T),
frekans (f) ile gösterilirse:Periyodun
birimi sâniye (sn) ise, frekansın birimi sn’
ldir.
Dalga boyu: Bir periyotluk zamanda dalganın
yayıldığı mesâfedir. Yâni bir periyot süresince,
dalga tepesinin yayılma yönünde aldığı yoldur.
Bu yol iki dalga tepesi arasındaki mesâfeye eşittir.
Dalga boyu (1) ve dalgaların yayılma hızı (v)
ile gösterilirse:
1 = v.T veya 1 = v/f bağıntıları yazılabilir.
Bir noktanın denge durumundan azamî ayrılma
miktarına dalga genliği denir.
Dalgalar enerji taşır, dalga hareketi enerji naklinin
bir şeklidir.
Dalgalar yansıma, kırılma, kırınım ve üst üste
binme özelliklerini gösterir.
Üst üste binmede dalgaların birbirine tesiri,
dalgaların durumuna göre şiddet arttırma, azaltma
veya yok etme şeklinde olabilir.
Bir hacim içine hapsedilen, yansıyan dalgası
kendi üzerine düşen dalgaların hareketinde, ortam
içinde bâzı nok talarda hiçbir hareket görülmez.
Bu noktalar sıfır genlikli noktaların üst üste binmesiyle
meydana gelen düğüm noktalarıdır. Fakat
bu hacimde dalga hareketi bir uçtan bir uca devâm
eder. Böyle dalgalara duran dalgalar denir.Dalganın meydana geldiği ve yayıldığı ortam
madde ise, böyle dalgalara mekanik dalgalar denir.
Elektromanyetik dalgalar boşlukta da yayılabilir.
Işık, radyo dalgaları, infrared, ultraviyole
şualar, röntgen şuaları (X ışınları) ve gamma şuaları
elektro mağnetik şualardır.
Kuantum fiziğinde dalga karakterlerini maddenin
kütlesine bağlayan bir ifâde bulunmuştur. Bu
formüle göre madde, duran dalgalar gibi düşünülebilir.
Madde belli bir hacme hapsedilmiş dalgadan
ibârettir.