DÂMÂD FERİD PAŞA

DÂMÂD FERİD PAŞA; Osmanlı sadrâzamlarından.
Şûrâ-yı Devlet üyelerinden Seyyid İzzet
Efendinin oğlu olup, İstanbul’da 1853 yılında doğdu.
Tahsilini tamamladıktan sonra Hâricî Teşkilâtta
görev aldı. Paris, Berlin, Petersburg ve Londra
elçilikleri kâtipliklerinde bulundu. Daha sonra
Sultan Abdülmecîd’in kızlarından Mediha Sultanla
evlendi. 1884 yılında Şûrâ-yı Devlet üyeliğine tâyin
edildi. İki sene sonra da vezir rütbesi verilen Dâmâd
Ferid Paşa, Londra Büyük Elçiliğine tâyinini
istediyse de, Sultan İkinci Abdülhamîd Han tarafından
bu isteği reddedildi. Bunun üzerine memuriyetten
ayrılıp, Meşrûtiyetin ilânından sonra Âyân
Meclisi üyesi oldu. Devamlı yükselmek arzusunda
olduğundan İttihat ve Terakki Cemiyeti ileri gelenlerine
yaklaştı. Ancak anlaşamamaları sonucu
onların aleyhinde çalışmaya başladı.
İmparatorluğun son zamanlarında beş defâ sadârete
getirilmiştir. Sadâreti z^mânmda yaptığı
tutarsız icrââtı sebebiyle memleketin içte ve dışta
zor durumlara düşmesinde büyük tesiri olduğu
belirtilmektedir. Ayrıca, OsmanlIların son sultânı,
Sultan Altıncı Mehmed (Vahîdeddîn Han) de kendisini
sevmeyip daha şehzâdeliği zamânında FeridPaşaya karşı sâhib olduğu düşüncelerini açıklamıştı.
Zekî, vatanını seven ve son derece nâmuslu
olan Sultan Vahîdeddîn’in Ferid Paşayı defâlarca
sadârete getirmesini târihçiler, zamanın kritik oluşundan
ve mecburiyetten ileri geldiğini söylerler.
Nitekim İşgâl altındaki bir memlekette baskıların
çok olması, Tevfik, Ali Rızâ, Sâlih Paşa kabinelerinin
kısa zamanda görevden ayrılmaları,
işgâl İdâresinin devamlı tazyiki, onu 13 ay müddet
içinde beş defâ sadrâzamlığa getiren önemli sebeplerdir.
Ferid Paşa, Tevfik Paşanın kurduğu
üçüncü kabinenin 3 Mart 1919’da düşmesi üzerine,
4 Mart 1919’da ilk defâ sadârete getirildi.
15 Mayıs 1919 Yunanlıların İzmir’i işgâline kadar
2.5 ay ilk sadalreti sürdü. Ferit Paşanın 19 Mayıs’ta
kurduğu hükümet, 20 Temmuz 1919’a kadar
devâm edebildi. Ancak bir gün sonra tekrar kabineyi
kurmakla görevlendirildi. Bu üçüncü sadâreti
ise 30 Eylül 1919’da sona erdi.
Ali Rızâ Paşa kabinesinin 3 Mart 1920’de düşmesi,
arkasından kurulan Sâlih Paşa hükümetinin
25 günlük iktidârdan sonra çekilmesi, Tevfik Paşanın
tekrar hükümet kurmayı kabul etmemesi,
Ferid Paşanın 5 Nisan 1920’de tekrar sadrâzamlığa
gelmesine sebeb oldu. 30 Temmuz 1920’de kabinesini
yenilemek için istifâ etti. Bir gün sonra da
son kabinesini kurdu. Bu beşinci ve son kabinesi,
17 Ekim 1920’ye kadar devâm etti.
Ferid Paşanın 13 aylık iktidârı sırasında önemli
olaylar; Meclis-i Meb’ûsan’ın kapatılması, Sevr
Barış Antlaşmasını imzâlaması ve Kuvâ-yı Milliyeye
karşı davranışlarıdır. Anadolu’da hiç sevilmeyen
Ferid Paşa, Millî Mücâdelenin zafere ulaşması
üzerine, Avrupa’ya kaçtı. 6 Ekim 1923’te
Fransa’nın Nice şehrinde öldü.