Asquith, H(erbert) H(enry)

Asquith, H(erbert) H(enry), o x f o r d v e
a s o u it h ı. k o n t u (d. 12 Eylül 1852, Morley,
Yorkshire – ö. 15 Şubat 1928, Sutton
Courtenay, Berkshire, İngiltere), 1908-16
arasında başbakanlık yapmış liberal devlet
adamı. I. Dünya Savaşı’nın ilk iki yılında
ülkeyi yönetmiş ve Lordlar Kamarası’nm
yetkilerini kısıtlayan Parlamento Yasası’nm
(1911) kabul edilmesini sağlamıştır.
Asquith, küçük bir yün tüccan ve ateşli bir
Kongregasyon kilisesi taraftan olan Joseph
Asquith’in ikinci oğluydu. City of London
School ve Oxford’daki Balliol College’da
öğrenim gördü. 1876’da baroya kabul edildi.
Avukatlık mesleğinin ilk yıllannda çeşitli
zorluklarla karşılaştıysa da, 1883’ten sonra
başanlı bir avukat oldu.
1886’da Liberal Parti’nin adayı olarak East
Fife’dan katıldığı seçimleri kazanarak
Avam Kamarası’na girdi. Parlamentoda ilk
olarak İrlanda sorununa eğildi. 1888’de
siyasal bir cinayete göz yummakla suçlanan
ve bir parlamento komisyonu önünde ifade
vermek zorunda kalan İrlandalI lider Charles
Pamell’in avukatlığını üstlenerek büyük
ün kazandı. 1892’de Gladstone tarafından
içişleri bakanlığına getirildi. 1895’e gelindiğinde
artık Liberal Parti’nin önde gelen
kişilerinden biri olmuştu. Liberal Parti aynı
yıl yapılan seçimleri kaybetti, 11 yıl muhalefette
kaldı.
Asquith
BBC Hulton Picture Library
Asquith, bu dönemde avukatlık yaparak
büyük kazanç sağladıysa da, 1898’de kendisine
önerilen parti başkanlığı görevini kişisel
olanaklarının yetersizliği nedeniyle reddetmek
zorunda kaldı. Bunun üzerine Sir
Henry Campbell-Bannerman, Liberal Parti’
nin başkanı oldu. Campbell-Bannerman’la
Asquith arasında özellikle dış politika alanında
belirginleşen görüş aynlıklan, Asquith’in
Boer Savaşı (1899-1902) sırasında
Lord Rosebery, Sir Edward Grey ve R. B.
Haldane ile birlikte İngiltere’nin yayılmacı
siyasetini destekleyen Liberal Birlik’i kurmasıyla
iyice açığa çıktı; Bu anlaşmazlıklar,
Boer Savaşı’nın sona ermesi ve Liberallerin
1906 seçimlerinde büyük bir başarı kazanmasıyla
geçici olarak sona erdi. Asquith
Campbell-Bannerman hükümetinde maliye
bakanlığına getirildi.
Campbell-Bannerman’ın Nisan 1908’de
görevinden istifa etmesi üzerine Asquith
başbakan oldu. Göreve başlar başlamaz
David Lloyd George’u maliye, Winston
ChurchilPi ticaret bakanlığına getirdi. Asquith’m
iç politikada karşılaştığı başlıca
sorun, Lordlar Kamarası’mn liberal reformlara
karşı çıkması ve buna bağlı olarak
Liberal Parti’nin radikal kanadının partiden
kopma tehlikesinin baş göstermesi oldu.
Ülke dışındaki en büyük tehlike ise, giderek
artan deniz gücüyle İngiltere’ye rakip olan
Almanya idi. Lloyd George’un hazırladığı,
403 asrava
donanma ve toplumsal hizmetler için aynlan
fonlann artırılmasını öngören radikal
190.9 bütçesinin Lordlar Kamarası’nda veto
edilmesi üzerine, Asquith Lordlar Kamarası’na
karşı anayasa mücadelesine girmeye
karar verdi. 1910’da Lordlar Kamarası’nm
yetkilerini sınırlayan tasansını açıkladı. Ardından
Kral V. Geörge’u, reform yanlısı
kişilere soyluluk unvanı vermekle tehdit
ederek muhalefeti susturmaya ikna etti.
Sonunda, Ağustos 1911’de Parlamento Yasası’nın
kabul edilmesiyle Lordlar Kamarası’nın
veto yetkisine son verildi.
Bu olayla I. Dünya Savaşı’nın başlaması
arasında geçen üç yıl Asquith için zor bir
dönem oldu. Uluslararası ilişkiler hızla
bozulurken, bazı hükümet üyelerinin yolsuzlukla
suçlanması, 1914’te Galler’de Anglikan
Kilisesi’nin devletle ilişkisini koparması
ve İrlanda’da özerklik yanlıları ile
Birlikçiler arasındaki çekişmenin bir iç savaş
doğurabilecek boyutlara ulaşması, karşılaştığı
başlıca sorunlardı.
Asquith, Almanlann zaferinin İngiltere
için bir felaket olacağını bilmesine karşın, I.
Dünya Savaşı’na katılmakta çekimser kaldı.
Almanların Belçika’yı işgalinin kamuoyunda
yarattığı tepki üzerine savaşa katıldı.
Mayıs 1915’te Birlikçilerle birlikte bir koalisyon
hükümeti kurdu ve Lloyd George’u
savaş bakanlığına getirdi. Ne var ki, Asquith
başkanlığındaki bu yeni hükümetin
başarısızlıktan birbirini izledi. Çanakkale
harekâtı başarısızlıkla sonuçlandı, Batı Cehpesi’nde
de herhangi bir ilerleme olmadı.
Asquith, 1915 sonlannda, Fransa’daki İngiliz
orduları komutanı Sir John French’in
yerine Sir Douglas Haig’i getirdi, Sir William
Robertson’u da genelkurmay başkanı
yaptı. Bütün bu önlemlere karşın 1916 kötü
bir yıl oldu. Dublin’deki Paskalya Ayaklanması
ülke içinde bunalıma yol açarken,
Somme Savaşı Batı Cephesi’ndeki durumu
daha da güçleştirdi. Uzun mücadelelerden
sonra zorunlu askerlik yasası kabul edildi.
Sonbaharda, ülkedeki genel hoşnutsuzluğa
ek olarak Asquith’e karşı sert bir basın
kampanyası başlatıldı. Asquith bunun üzerine
Aralık 1916’da istifa etti; yerine Lloyd
George geçti. Asquith 1926’ya değin parti
başkanlığı görevini sürdürdüyse de, bir
daha hükümette görev almadı.
Asquith, 1925’te Oxford ve Asquith kontu
oldu; kısa bir süre sonra da kendisine
Knight of the Garter unvanı verildi. Yaşamının
son yıllarında oldukça yoksulluk çekti,
para kazanmak amacıyla bir dizi kitap
yazdı. The Genesis o f the War (1923;
Savaşın Doğuşu), Fifty Years o f Parliament
(1926; Parlemantonun Elli Yılı) ve Memories
and Reflections (1928; Anılar ve Düşünceler)
bu kitaplann en çok tanınanlandır