Assos, Çanakkale

Assos, Çanakkale ilinin Ayvacık ilçesinde,
Behramkale (ya da Behramköy) yakınında
bulunan, antik kent. Lesboslu Hellinkos,
kenti, İÖ 7. yüzyılda Lesbos’taki Metymna
(Midilli) kentinde oturan Aiollerin kurduğunu
söyler. Denizden 200 m yükseklikte,
teraslar üstündeki Assos, Adramyttion (Edremit)
Körfezindeki en önemli liman kentiydi.
Lydialılardan sonra Perslerin egemenliğine
geçti. İÖ y. 479’da özgürlüğüne
kavuştu ve Delos Birliğine katıldı. İO 4.
yüzyılın ikinci çeyreğinde Eubulos ile Aristoteles’in
öğrencisi Hermias tarafından yönetildi,
sonra İskender’in yönetimi altına
girdi. Onun ölümünden sonra yöreye Selevkoslar
egemen oldu. Bir süre Pergamon
Krallığı’na bağlanan Assos, İÖ 133’te bu
krallıkla birlikte Roma’nın eline geçti. Bizans
Döneminde Mahramion adını aldı
(Behramkale de bu addan türemiştir). BizanslIlardan
sonra I. Murad zamanında
OsmanlIlara geçti.
Assos, Helenistik ve Roma dönemlerinde
hem ticaret, hem de kültür merkeziydi.
Hermias’m çağnsı üzerine İÖ 348’de kente
gelen Aristoteles, üç yıl burada yaşadı ve
akademilerinden birini burada kurdu. Filozof
Kleanthes de Assos’ta doğdu.
Kenti ilk kez 1881-83 arasında J. T. Clarke
ve F. Bacon kazmıştır. İÖ 4. yüzyıla
tarihlenen kent suru duvarlan günümüze
değin iyi korunagelmiştir. İki yanı kuleli iki
tane kapısı, yedi tane daha küçük kapısı ve
çok sayıda burcu bulunan bu surlar, Helenistik
Dönemin üstün savunma tekniğini
yansıtır. Geç Roma Döneminde ve ortaçağda
çeşitli onanmlar gören bu surlann içinde
akropolis yer alır. Akropolisteki arkaik
Athena Tapmağı (İÖ y. 540-530) Dor
düzenindedir. Stilobat düzeyine kadar
ayakta kalmış olan bu tapınağın baştaban
(arşitrav) kabartmalannda mitolojik konular
işlenmiştir. Helenistik Döneme tarihlenen
mozaik taban döşemesi, yapının bu
çağda da kullanıldığını gösterir. Kentte
gymnasion (biri iki, öbürü üç katlı), iki
agora, Hıristiyanlık döneminde kiliseye dönüştürülmüş
bir agora tapınağı, tiyatro,
bouleterion, Yunan tiyatrosu, Roma hamamı
ve andezitten yapılma lahitlerin yer
aldığı bir nekropol vardır. Tapmağa ait
kabartmalar İstanbul Arkeoloji Müzesinde
sergilenmektedir.