BARAJ

Dünyanın en uzun barajı, Ukrayna’daki Kiev Barajı olup, uzunluğu 50 kilometreyi geçmektedir. Baraj gölü bakımından da dünyânın en büyük hacimli barajı, Rusya’daki Bratsk Barajı olup, 169 milyar m3 su biriktirebilecek kapasitededir. Keban Barajı 30 milyar m3lük hazne hacmi ile dünyâ sıralamasında on dokuzuncu olmaktadır. Kurulu güç yönünden, dünyânın en büyük santralı, Itapiu Barajıdır. 12.870 megawatt (MW) gücündeki tesis, 18 türbinden ibârettir. Her bir türbin 300 t ağırlıkta olup, türbin milinin döndürdüğü dev jeneratörün içi, oldukça büyüktür. Keban Barajının kurulu gücü 1240 megawattır ve dünyâda 36. sıradadır. Itapiu Barajı, Brezilya- Paraguay sınırındaki Parana Nehri üzerinde kurulmuştur. 35 km2lik inşâat alanına sâhip olup, toplam 11 milyon m3 beton kullanılmıştır. Bu ka
dar büyük bir barajın gölü tam 14 günde dolmuştur. Bu barajın derivasyon kanalı, 2 km uzunlukta, 150 m genişlik ve 90 m derinliktedir. Baraj için ulaşılan başarı, çevrede yapılan bâzı fedâkârlıklar sonucu olmuştur. Baraj havzasında yaklaşık 1500 km2lik tropikal orman ve verimli arâzi ile dünyânın en güzel şelâlelerinden biri olan Sete Quedas, sular altında kalmış ve 40.000’den fazla insan başka yerlere yerleştirilmiştir. Brezilya ve Paraguay’ın ortak yapımı olan İtapiu Barajının inşâatında 40.000 işçi çalışmıştır. Baraj, ana gövdesi 195 m yükseklikte olup, 14 adet kapağın açılmasıyla 52.000 m3su tahliye edilebilmektedir. Baraj gövdesine yerleştirilen basınçlı boruların her birinin çapı 10,5 metredir. 90 devir/dakikalık 18 adet Francis tipindeki türbinler kullanılmaktadır.
Güzelhisar Barajının genel görünüşü.
Yeni Rehber Ansiklopedisi 209
BARAJ
. ağlanabilir. Ülkemizdeki Ke- lkaya (195 m), Atatürk (184 m), âtMO »j.gibi mevcut ve “folan bamyiarınlz kaya dolgu tı- ardan Atalürk Barajı, gövde dolgu- milyon m3 kaya ve toprak dolgusu Tbeşinci sırada yer almaktadır. Sulama fıaksatlı olan Atatürk Barajı, 817 km2lik ~ \. İ5na sâhiptir ve 48,47 milyar m3 su depo- , -tafha. /Geçektir. Bu su ile de toplam 727.700 hektarlık arazi sulanacaktır. Ayrıca, her biri 300 MW gücünde olan 8 adet Francis tipindeki türbin ile de yılda 8,9 milyar kilovat saat enerji üretecektir. Türbinlere su veren basınçlı (cebri) borular 6,60- 7,25 m çapında ve toplam 496 m uzunluğunda olacaktır.
Toprak dolgu barajları: En kesitleri, kaya dolgu barajlar gibidir. Baraj gövdesi, sıkıştırılmış toprak tabakalarından ibârettir. Bu tip barajlarda, ortasında geçirimsizliği sağlayan kil veya betondan çekirdek vardır. Su ve hava tarafının eğimi 1/2 ile 1/2,5 arasındadır. Yurdumuzda işletmeye açılan ve inşâ hâlinde olan projesi hazır veya projesi ha- zırlanmakta olan 90’ı geçkin toprak dolgu barajların yükseklikleri 15 metreden 95 metreye kadar değişmektedir. Toprak veya kaya dolgunun berâ- ber kullanıldığı Kepez Barajının yüksekliği 195 metredir.
Yüzölçümüne Göre Yurdumuzdaki Barajlar
Baraj Adı Bulunduğu Göl Yüzölçümü Şehir (km2) Atatürk……………….. Şanlıurfa……………………..817 Keban…………………..Elazığ………………………….675 Hirfanlı………………..Kırşehir………………………263 Altınkaya…………….Samsun………………………118,3 Sarıyar…………………Ankara……………………….83,8 Seyhan…………………Adana……………………….. 67,8 Aslantaş……………….Adana……………………….. 49,0 Demirköprü………….Manisa………………………. 47,7 Büyükçekmece……. İstanbul………………………43,0 Arpaçay……………….Kars…………………………….41,8 Devegeçidi…………..Diyarbakır…………………..32,1 Alm us………………….Tokat…………………. ………31,3 Karakaya……………..Diyarbakır……………..29,800
Göl Hacmine Göre Dünyânın En Büyük Barajları Baraj Adı Bulunduğu Ülke Tarbela………………….Pakistan…… Fort Peck………………ABD……….. Atatürk………………….Türkiye……. Oahe……………………..ABD…………. San Luis……………….ABD………… Mangla………………….Pakistan…… Gardiner……………… Kanada…….. Oroville……………….. ABD……….. Nurek……………………Rusya………. Garrison………………ABD………… Kapasitesi (m3) 149.961.000 92.029.000 .84.500.000 …70.340.000 .69.386.000 65.651.000 .65.548.000 59.639.000 58.000.000 .50.843.000 44.370.000 .44.320.000 Kiew……………………..Ukrayna…… Gorki…………………….Rusya………. W.A.C. Benneti…….Kanada……………43.729.000 Asvan……………………Mısır……………….42.620.000 Fort Randall………….ABD………………. 38.381.000 Kanev…………………..Rusya………………37.860.000 Kakhovka……………..Rusya………………35.640.000 Tsimiyanska………….Rusya………………33.891.000 Volga V.İ.Lenin…….Rusya………………33.869.000 Beas……………………..Hindistan………..33.792.000 Castaic………………….ABD………………..33.642.000