BARBAROS HAYREDDİN PAŞA

büyük Osmanlı kapdân-ı deryâsı (amirali). 1466’da bir ri- vâyette de 1483 yılında doğdu. Asıl adı Hızır’dı. Din ve devlet yolunda yaptığı büyük işlerden dolayı Kânûnî Sultân Süleymân Han tarafından, dîne hayrı dokunan mânâsına gelen Hayreddîn ismi verildi. Doğu Akdeniz kıyılarındaki kavimler tarafından kızıl sakallı mânâsına gelmek üzere Bar- barossa diye tanınmaktadır. Midilli’nin Osmanlılarca fethinden sonra, kale muhâfızı olarak buraya gelmiş, aslen Vardar Yenicesi’nden Yâkûb Ağanın dört oğlundan biriydi. Hızır’ın, İshak ve Oruç adında iki ağabeyi ve İlyas adında bir kardeşi vardı. İshak Midilli’de çalışıyor, Oruç ve Hızır deniz ticâreti yapıyorlardı. Üç kardeş baba memleketi olan Selânik ve Sa- ros’a gemi işleterek ticâretle meşgûl oluyorlardı. O zamanlar korsanlarla dolu Akdeniz’de deniz ticâreti tehlikeli bir işti. Nitekim Oruç Reis de ticâretle uğraşırken Rodos şövalyeleri tarafından esir edildi. Bir kolayını bulup esâretten kurtulunca, iki kardeş birlikte denizciliğe başladılar. Bu konuda Şehzâde Korkut’un yardımlarım gördüler. Şehzâde Korkut’un ölümünden sonra denizci iki kardeş berâberce Tunus Hafsî Sultanı Ebû Abdullah Muhammed’e mürâcaat ederek ganimetlerin beşte birini vermek şartıyla Halk-ül-Vâd Kalesine yerleştiler (1512). Ceneviz, Fransız, İspanyol ve Venedik gemilerine karşı kazandıkları başarılar, servet, kuvvet ve şöhretlerini artırdı. Kuzey Afrika’daki bâzı kabilelerin ileri gelenleri tarafından zâlim beylere, İspanyol ve Ceneviz istilâcılarına karşı yardıma ça- ğırıldılar. Böylece Oruç Reis, Kuzey Afrika’da bir devlet kurmaya başlıyordu. Becel, Cicel, Şir- şel ve Cezâyir ellerine geçti. İspanya’nın müttefiki olan Tenes ve Tlemsen’i de aldılar. Fakat İspan- yollara sığınan Tlemsen Beyi, İspanyol kuvvetleri ile tekrar hücûma geçti. Bu harpte Oruç Reis şe- hid oldu. Oruç Reisin şehâdeti sonrasında çıkan karışıklıklarda Hızır Reisin mertlik ve ustalığı Cezâyir şehrinde bir süre tutunmasına yettiyse de, ilerde İspanyollarla Arapların tekrar hücum edeceğini anlayan Hızır Reis, Yavuz Sultan Selîm’e bir heyet göndererek, topraklarının Osmanlı hâkimiyetine kabûlünü diledi. Yavuz Sultân Selîm bu teklifi memnuniyetle kabûl etmekle kalmadı. Barbaros Hayreddîn’e Beylerbeyi pâyesini verdi. Her türlü yardımı vâd etti ve Kuzey Afrika’ya 2000 kişilik bir yeniçeri kuvveti ile top gönderdi. Ayrıca Anadolu’dan asker toplama izni verdi. Hızır Reis, 1520’den sonra, bütün Hıristiyanlık dünyâsını ürküten fevkalâde zaferler kazandı. Akdeniz’deki bütün Türk ve öteki Müslüman denizciler onun emrine girmek için koştular. Kısa zamanda kırk tek- nelik bir donanma kuruldu. Büyük Osmanlı kaptan-ı deryası Barbaros Hayreddîn Paşa.
Yeni Rehber Ansiklopedisi 213
BARENT DENİZİ
çabildi (Bkz. Preveze Zaferi). Böylelikle Akdeniz’de Osmanlı hâkimiyeti tamâmen sağlanmış oldu. m; Barbaros Hayreddîn Paşanın gücünden faydalanmak isteyen Beşinci Kari, onu Kuzey Afrika hükümdârı olarak tanıyacağını, ancak, Osmanlı Devletinden ayrılmasını istedi. Bu teklif kabûl edilmeyince, Beşinci Kari, yanında Andrea Doria ve Fernando Cortez ile Cezâyir’e saldırdı. Ancak Haşan Ağa tarafından mağlûb edildiler. Hayreddîn Paşa, daha sonra İspanya ve İtalya sâhillerine hücumlar tertipleyerek, İspanya Kralını, Fransa Kralı Birinci Fransuva ile sulhe mecbûr etti ve bu esnâda birçok Müslüman esiri kurtardı. 1544’te İstanbul’a döndü. İstanbul’da iki sene yaşadıktan sonra 1546’da vefât etti. İstanbul Beşiktaş’ta deniz kenarındaki türbesine defnedildi. Ölümüne ebced hesâbı ile “Mâte reîs-ül-bahr” (Denizin Reisi vefât etti. H. 953) târihi düşürülmüştür. Osmanlı Devletinde 12 sene kaptân-ı deryâlık hizmetinde bulunan Barbaros Hayreddîn Paşa, devletin sınırlarını Fas’a kadar uzattı. Beşiktaş’ta bir medrese inşâ ettirdi. Serveti ile İstanbul’un bir çok semtine hanlar, hamamlar, konaklar, evler, değirmenler, fırınlar yaptırdı. Hayreddîn Paşa geceyi üçe ayırırdı. Birinci kısmında Kur’ân-ı kerîm okur, ikinci kısmında ibâdet eder ve üçüncü kısmında da uyurdu.