BARUT

Ateşli silahla bir merminin atılmasına veya herhangi bir şeyin fırlatılmasına yarayan patlayıcı katı madde. Barut; birleşik olarak potasyum nitrat, odun kömürü ve kükürtten ibâret bir karışım. Kara barut olarak da bilinen bu karışım, normal sıcaklıkta kendi kendine reaksiyona girmez. Ancak dışarıdan bir enerji tatbiki ile reaksiyona girer ve beyazımsı bir gaz hâline geçerek hacmi sür’atle ge
Osmanlı ordusunda ateşli silahların kullanılmaya başlamasıyla ortaya çıkan ve zaman içinde fonksiyonel açıdan biçim kazanan barutluk.
nişler. Bu özelliğinden dolayı, kapalı hacimlerde, ateşleme ile silah mermilerinin atımında ve mâ- dencilikte, patlayıcı madde olarak kullanılır. Barut, kullanıldığı alana göre, karışımı teşkil eden maddelerin oranlarını değiştirmek sûretiyle hazırlanır.
Kullanma alanı % KNO, % C % S Harp Sanâyii…………….75…………12,5…………12,5 Avcılık……………………..78…………… 12……………10 Mâdencilik……………….62…………… 20……………18
Barutu hazırlamak için önce karışımı teşkil eden saf maddeler ince toz hâline getirilerek iyice karıştırılır. Toz barut çok hızlı yandığı ve patlama sür’ati birden düştüğü için bunu tânecikler hâline getirmek gerekir. Bunun için alkol gibi çeşitli sıvılarla ıslatılıp hamur hâline getirilerek uygun büyüklükteki eleklerden geçirilir veya altıgen şekillerde önceden hazırlanmış kalıplara basılır. On dokuzuncu asırda büyük çaplı toplarda yavaş yanmayı sağlamak için kahverengi barut yapılmıştır. Bunun bileşenleri, % 80 potasyum nitrat, % 3 kükürt ve kalan % 17’si de çavdar samanından elde edilmiş olan kömürdür. Kara barut yandığında, % 45 oranında azot, karbonmonoksit, karbondioksit gazları, % 55 de buhar hâlinde potasyum karbonat, sülfat ve sülfür tozları meydana gelir. Barutu ilk keşfedenlerin Müslümanlar olduğu söylenmekte olup, M.S takriben 1200 yıllarında ArabistanlI Abdullah’ın kitaplannda barutun temel maddesi olan potasyum nitrattan bahsedilmektedir. Çinlilerin de barutu kullandıkları bilinmektedir. 1884 yılında Vielle’nin dumansız barutu bulmasıyla kara barut önemini büyük ölçüde kaybetmiştir. Dumansız barut nitro selülozlardan yapılmış olup, formülü C6H70 5(N02)3 şeklindedir ve görüldüğü gibi molekülünde hem yakıt (karbon ve hidrojen), hem de oksijen ihtiva ettiğinden, yanma tam olmakta ve daha az duman meydana gelmektedir. Nitrik asit ve sülfürik asidin selüloz üzerine az az ilâvesiyle elde edilir. Bu madde sa- rımtrak, amorf olup, alkol, eter, benzen ve asetonda çözünür. Bir gramının patlamasıyla meydana gelen enerji 1010 kaloridir. Ülkemizde ilk baruthâ- ne İkinci Bâyezîd zamânında İstanbul Kâğıthâ- ne’de kurulmuştur. Daha sonra Ankara’da Elmadağ’da barut fabrikası açılmıştır. Bilhassa İkinci Dünyâ Savaşından sonra kara barut üretimi önemli ölçüde azalarak yerini başka yeni maddelere bırakmıştır. Bu maddelerden en önemlileri magnezyum ve alüminyum gibi metallerin oksitleyici maddelerle verdikleri karışımlardır. Bunlar daha temiz yanmakta ve daha yüksek yanma hızı ve enerji sağlamaktadırlar.