BAROK

Avrupa’da 16. yüzyıl ortalarından 18. yüzyıl ortalarına, bâzı memleketlerde ise bu yüzyılın sonuna kadar devâm eden bir sanat cereyânı. Menşei kesin olarak belli olmayan kelimenin büyük bir ihtimalle, gayri muntazam bir şekilde yontulmuş büyük inci anlamına gelen Portekizce barruco, İspanyolca barrueco’dan geldiği sanılmaktadır. Alman sanat târihçi H. Wölfflin “Rönesans ve Barok isimli eserinde bunun belirli bir devreye bağlı olmayıp, târihin çeşitli devirlerinde meydana çıktığı fikrini ortaya atmıştır. Ona göre bütün artistik şekiller birbirlerine zıt kavramların doğuşu ile kendilerini belli ederler. Barok kelimesi üslûp terimi olarak 19. yüzyıl sonundan îtibâren kullanılmaya başlandı. Rönesanstan Klâsisizme kadar süren Barok üslûbu, Avrupa sanatının tabiî yolda meydana gelen son üslûbudur. Önceleri yalnız asîl tabakaların malı olan barok kültürü, daha sonra aşağı halk tabakalarına kadar yayılarak, 19. yüzyıla kadar yaşadı. Barok üslûbu çeşitli milletlere göre, ayrılıklar göstermekle berâber, milletlerin ortak bir üslûbudur. On yedinci yüzyılın ikinci yansında, bilhassa resim sanatında; en küçük teferruâtın bile inceden inceye işlenmesi taraftan olan ve bu yüzden maniye- rist adı verilen bâzı sanatçılar, sanatı sübjektif ve mistik yönden geliştirmişler ve akılcılıktan uzaklaştırarak, sanatçının iç dünyâsını ve hayâlgücünü sanata hâkim kılmışlardır. Netîcede, Barok çağda, sanata sanatçının hayâl gücü ve kişiliği de girmiştir.
Barok sanatının tesiri altında inşaa edilen câmilerimizden ince minareleri ile meşhur Nusretiye Câmii.
Barok sanat cereyânı, Roma’da 1568-84 yıllarında, Michelangelo’ın tâkipçisi olan Vignola (öl. 1572)nın plânlarına göre yapılmış, Gesu kilisesiyle başlar. On yedinci yüzyılda, İtalya’da mîmar Bar- romini yapılannda geniş ölçüde hayâl gücü ile Rönesans yapılarına hâkim olan düz ve geometrik çizgiler yerine, eğri ve ters eğrilerle kınk çizgileri kullanmıştır. Böylece kınlan yüzeylerde ışık-gölge oyunlarıyla süsleme (dekoratif) sanatlarının etkileri arttınlmıştır. Bu üslûpta mermer, sabırla dantel gibi işlenmiştir. Barok üslûbunda meşhur olanlar İtalya’da heykeltraş ve mîmâr Bernînî, ressamlardan