BAYRAK

Devletleri temsil eden, renk ve şekli özelleştirilmiş olan dikdörtgen biçimindeki kumaş, millî alâmet. Bayrak, bir milletin varlığının timsâli, târihinin hâtırasıdır. Kıymeti pamuktan, atlastan, ipekten olmasına bağlı değildir. Onun kıymeti temsil ettiği milletin kıymeti ile ölçülür. Bayrak, devletin hâkimiyetini, bağımsızlığını ve şerefini temsil eder ve bu sebepten saygı gösterilir. Çok eski zamanlarda kurulan devletler, kavimler, bayrak veya bayrağa benzeyen semboller kullandılar. Eski Mısırlıların, Asûrluların, İranlIların kendilerine has özellikleri olan bayrakları vardı. Hititler devrinde harp meydanlarına dikilen bayrak adı verilen sembollerin ise ayrı bir önemi vardı. Kullanılan sembol yere düşünce, savaşı kaybedip bozguna uğradığı anlaşılırdı. Çin’de, Hindistan’da, Roma İmparatorluğunda da bezler üzerine çeşitli minyatürlerin yer aldığı sembol bayraklar kullanılırdı. İslâm devletlerinde de hicretin birinci yılından îtibâren bayrak kullanılmaya başlanmıştır. Muhammed aleyhisselâm hicretin birinci senesinde Şam’dan dönmekte olan Kureyş kâfilelerinin üstüne gönderdiği hazret-i Hamzâ
komutasındaki 30 kişilik kuvvete, kendi elleriyl bir mızrağın ucuna beyaz bir bez bağlayarak, haz ret-i Ebû Mürsed’in eline vermişti. “Livâu’l-Bey zâ” ismiyle anılan bu bayrak, Müslümanların il bayrağı, Ebû Mürsed de ilk bayraktarı olmuştuı Hayber Gazâsına kadar İslâm askerî kuvvetlerini bayrağı bu bayrak olmuştur. Hayber’den sonr “Râye” denilen siyah bayrak kabûl edilmiştir. Döı Büyük Halife Devrinde bayrak ve sancakların çe şitleri çoğalmıştır. Abbâsî halîfeleri de önceleı siyah, daha sonra beyaz bayrak kullanmışlardı! Halîfe Me’mûn ise yeşil bayrağı kabûl etmiştir. Türklerin Müslüman olmalarından önce kuı dukları devletlerde kullandıkları bayraklar hak kında çeşitli rivâyetler vardır. Bunlardan İran v Çin kaynaklan siyahtan kırmızıya kadar, mâvi san, yeşil, beyaz çok çeşitli bayraklardan bahset mektedir. Eski Türkler bir mızrağın ucuna bağla narak elde tutulan ve genellikle ipekten mâmu bu alâmetleri “batrak, badruk, bayrak” gibi isim lerle anmışlardır. Kesinleşmiş bilgiler olmaması na rağmen, Göktürklerin kurtbaşlı gök bayrak Kırgızların kırmızı ve yeşil, Uygurların insan re simli, Büyük Hun İmparatorluğunun ejderha re simli koyu sarı, Avrupa Hunlarının kuş resim! beyaz, Akhunların üç yıldızlı beyaz bayraklar kul landıklarında târihçilerin ittifâkı vardır. Türkler 9. asırda İslâmiyeti kabûl ettikten son ra da bayraklarında İslâmî motif ve unsurlar ön plâ na geçti. Bunun yanısıra millî motif ve sembolle de bu bayraklarda yer almaya devâm etti. İlk Müs lüman Türk devletlerinden Gaznelilerin bayrak larında yeşil zemin üstüne beyaz hilâl ve hümâ re simleri vardı. Bundan başka siyah renkli özel bi devlet bayrağı da kullanmışlardır. Karahanlılanı ise üzerinde “9 Tuğ” resmi bulunan turuncu renk li bayrakları vardı. Diğer Müslüman Türk devlet lerinden, Harezmşahlar siyah, Bâbür İmparator luğu kırmızı-sarı bayraklara sâhib olmuşlardıı Büyük Tîmûr İmparatorluğunun bayrağında mâv zemin üstüne üçgen şeklinde dizilmiş üç doluna; resmi vardı. Altınordu Devleti beyaz zeminli bay rağını ağzı yukarıya bakan “Kırmızı hilâlle” süs lemişti. Büyük Selçuklu İmparatorluğunun ilk yıl larında mâvi zemin üstüne beyaz çift kartal sem bolü ve siyah çizgili gerilmiş hâlde yay ve ok re simleri varken, daha sonra siyah renkli bayral kullanılmıştır. Bu bayrak, Anadolu Selçuklular tarafından da benimsenmiştir. Ayrıca ileri geleı devlet adamlarının da çeşitli renk ve şekillerde bayraklan vardı. Bu müslüman Türk devletinde se fere çıkan komutanlara üzerine ejderhâ resmi iş lenmiş ipek bayraklar verilirdi. Bunlar üstünd< ayrıca o zamânın hükümdârlarının ismi de bulu nurdu. Bu bayrakların tepelerinde alem olaral mâdenî hilâl şekli yer alırdı.