A N T A R K T İK A

dünyânın beşinci büyük kıtası. Yüzölçümü 14.107.637 kilometrekaredir. Güney kutbu etrâfında her tarafı karla kaplı, dâimâ fırtınalı ve buz kütleleri ile çevrili bir kara parçasıdır. Antarktika, Ross ve Wendel deniz körfezleri ile Antarktika Yarımadası hâriç ana hatlarıyle hemen hemen çember şeklindedir. Güney kutbunda ilk araştırmalar 1772-1775 seneleri arasında Kaptan James Cook komutasında bir İngiliz ekibi tarafından yapılmıştır. Daha son
ra 1819’da İngiliz William Smith güney Shetlanc adalarını keşfetti. Amerikalı N. Brovvn Palmer Ozleans geçidini ve daha sonra yarımada olduğı anlaşılarak, Palmer adını alan kuzeybatı sâhilin buldu. 1820 ile 1830 yılları arasında Antarktika’nır araştırılması için daha çok çalışma yapıldı. Fabi- an von Bellngshausen adlı bir Rus araştırmacı kıtayı dolaşmış ve 1821 yılında bir çok ada keşfetmiştir. 1823’te İngiliz gemicisi James Weddell kendi adı ile anılan denizi buldu. Fransız araştırmacı Dumont d’Urville 1840’da Adelie Sâhili’nir haritasını çizdi. ABD deniz yüzbaşısı Charles Wil- kes, 1838-1842 yılları arasında yaptığı araştırma sonucunda Antarktika’nın bir kıta olduğunu ortaya koydu. Kıt’anın Hint Okyanusu kıyısında gördüğü kıyıya onun adı verildi. Sir James Clark Ross, 1839-1843 târihleri arasında kendi adıyla anılan, buzlardan tamâmen arınmış, bir su kütlesi buldu. Daha sonra yoluna devâm ederek Victoria toprağına ulaştı. Ancak Ross, karaya hiç ayak basmamıştır. 1895 yılında Norveçli Leonand Kristensen, Ceupe adası yakınında sâhi- le bir ekip çıkardı ve bu ekip bir kış kıt’ada kalarak geri döndü. On dokuzuncu yüzyılın son on yılından îti- bâren kıt’aya yapılan keşif gezileri artırıldı. Kaptan Robert Falcon Scott, İsviçreli Nilş Ofto Gus- tar, Ernest Henry Shacleton ve Jean Charcot gibi bir çok araştırmacı kıt’anın bir çok yerlerini keşfettiler. 1911’de Norveçli Roald Amundsen, Alman Wilhelm Filcner, İngiliz Robert Scott, Avurtur- yalı Dauglas Mawon ve Japon It Nobu Shiruse’den meydana gelen bir ekip kıt’aya çıktılar. Hepsinin hedefi Güney Kutbu idi. Kutba ilk defâ Amundsen ulaştı. Arkasından Mc Murdo Sound da kutba vardı. Ancak dönüşte yiyeceklerin bitmesi ve hayvanların yorulması yüzünden donarak öldüler. Uçakların kullanılması Arktik ve Antarktika’nın keşfinde yeni bir devir açmıştır. Sir Hu- bert Wilkins ilk defâ Antarktika üzerinde başarı
aegııaır. tsu nırıstıyan aın aaamının, bu ıiçeae heykelinin dikilmesi hıristiyan emperyalizmine malzeme olmuştur. Çok sayıda hıristiyan Noel Baha’nın efsâne olduğuna inanır. Akseki’deki târihî kalıntılar: Antik çağa âit şehirler, kale ve burçlar ile köprü ayaklarıdır.
l U I O i l g l M a ğ a r a s ı , rvd.iis.au u a u n . ^>-r n radan meydana gelir. Diğer mağaralar: Sakalsultan, Demin Yalancı Dünyâ, Dumanlı, Kada İni, Öküz İni, dibi, Yoldağı ve Korsanlar mağaralarıdır. Bâ rında çok eski çağlara âit izler vardır.
lı uçuşlar yaptı. 1928-30 yılları arasında Richard E. Byrd keşif uçakları ile seferler yapmış ve Amundsen’in üs kurduğu yere yakın bir yerde “Küçük Amerika Üssünü” kurmuştur. Kendi adıyla anılan, kıt’anın doğuya doğru olan kısımlarını keşfeden Byrd, müteaddîd defâlar uçak ve gemi ile kıt’aya seferler yaptı. 1926’dan 1937’ye kadar Norveçliler de çeşitli kısımların haritalarını yapmak için çalışmalarda bulundular. Queen Mand arazisinin detaylı haritasının yapılmasından sonra kayalık sâhil boyunca buzlu olmayan göller bulundu. Bunlar yaz güneşinin yeter derecede buzlanmayı önlediği sâhil boyundaki çöküntülere akan, eriyen karların sebep olduğu göllerdir. 1923’ten 1939’a kadar kıtada yeni yeni, geniş yerler bulundu. 1935’ten îtibâren Ellvvorth çeşitli uçuşlar yapdı ve bu uçuşlar esnâsında kendi adı ile anılan bölgeyi buldu. İngilizler bölgede çeşitli araştırmalara devâm ettiler. Bu çalışmalar İkinci Dünyâ Harbi sırasında bir durgunluğa girdi. Amerikalı Richard H. Cruzen askerlerle birlikte kıtaya gitti. Antarktik Yarımadası ve Weda- li Denizi kısmı dışında bütün Antarktik sâhilleri- ni içine alan sâhamn havadan haritasını çizdi. Daha sonra İngilizler, Norveçliler, İsveçliler, Fransızlar çeşitli araştırmalar yaptılar ve Antarktik’te çeşitli üsler kurdular. Uluslararası Jeofizik Yılı münâsebetiyle yapılan toplantılarda araştırma ekiplerinin kurulması teklif edilerek bu ekipler için bir çalışma programı hazırlandı. Kurulan ekiplerde çeşitli devletlerden ilim adamları katıldı ve kıt’amn bir çok yerleri keşfedildi. Programın 31 Aralık 1958’de başarıyla bitmesinden sonra, İlmî araştırmaların devâm ettirilmesi için “Antarktika’yı Araştırma Özel Komitesi” (SCAR) denilen milletlerarası bir komisyon kuruldu. Antarktika Antlaşması döneminde, uluslararası işbirliğiyle düzenlenen İlmî projeler artmıştır. Ayrıca ülkeler tek tek düzenledikleri projelerle araştırmalarını sürdürmektedirler. Kıta kıyılarında yaşayan hayvanları korumak için 1982 senesinde Antarktika Deniz Hayâtım Koruma Konvansiyonu kuruldu. Günümüzde var olan antlaşmalar çerçevesinde, kıt’ada bulunan kaynaklardan düzenli biçimde faydalanmak için bâzı çalışmalar yapılmaktadır. Kar ve buz örtüsü dışındaki yerlerin ortalama yüksekliği diğer kıt’alara göre iki misli olup, or
dünya soğukluk rekoru tespit edilmiştir. En soğı aylarda ortalama sıcaklık kıyıda -20°C ile -30°( iç kesimde ise, -40°C ile -70°C arasında değiş Yağışlar kar şeklindedir. Sıcaklık donma noktasının üstüne pek çıkm dığından bitki ve hayvan yönünden en kısır kıt’ad Sâdece kuzeye bakan, güneşe doğru olan kaya’ yamaçlar üzerinde son derece küçük bitki şekill ri bulunur. Botanikçiler kıt’anm kenarları boyuı ca ve dağların yakınlarında 400 kadar çeşitli yosı türüne rastlamışlardır. Kıtanın 20° ve 80° boylamlarıyla Antarktil yarımadası ve Shetland arası İngiltere egemenlig Ross Dependency bölgesi Yeni Zelanda egemeı liği; Avustralya Antarktik Bölgesi, Macquarie Hı ard ve Mc Donald Avustralya egemenliği; Maric ve Prens Edvvard adaları Güney Afrika Cumhur yeti egemenliği; Kerguden ile Crozet takımadas yeni Amsterdan, Adelie arâzisi Fransa egemeni ği; Bouvet, S. Pierre adası Norveç egemenliğ Ross ve Faiklanma arasındaki bölge ise ABD egt menliği altındadır.