Afyon (kent)
Afyon ilinin merkezi., Afyon kenti İçbatı Anadolu’da, koyu renkli volkanik kayalardan oluşan ve üstünde bir hisar yükselen çok dik yamaçlı bir ¡tepenin eteğinde, 1 010 m yükseltide kurulmuştur.
TARİH
Eskiçağla ilgili bilgilerin yetersiz olduğu Afyon (Afyon- karahisarda denir) kentinin yerinde, Ortaçağ’da Bizans döneminde Akroinos adlı bir kale bulunuyordu. Bizans döneminde Arap ve Türk akınları düzenlenen kale ve çevresi, XIII. yy’ın başlarında j(1210’dan önce), Türklerin eline geçti. Bir süre Sahiboğullarının egemenliğinde kalıp (bu nedenle, kente o dönemde Karahisâr-ı Sahib adı veriliyordu), o döneme kadar kaleden oluşan yerleşme, kale dışına taşmaya ve kalenin güneybatısına doğru yayılmaya başladı. 1341 ‘den sonra Germiyano- ğullarının eline geçen, Germiyanoğlu Yakup Bey II döneminde, Yıldırım Bayezit tarafından Osmanlı topraklarına katılan kent, Ankara Savaşindan sonra Timur’a bağlı kuvvetler tarafından yakılıp yıkıldı. Yeniden Ger- miyanoğullarına geçip, 1428’deYakup Bey’in ölümünden sonra, vasiyeti gereğince kesin olarak Osmanlı topraklarına katıldı. Fatih Sultan Mehmet döneminde, Karaman Beyliği sınırına çok yakın bir noktada bulunduğu için, Karaman Beyliğine düzenlenen sefer yolu üstünde stratejik bir önem kazanan kentin kalesi, Yavuz Sultan Selim döneminde yeniden onarıldı. Kent de yönetim bakımından Anadolu Eyaletine bağlı bir sancak merkezi oldu. XIV. ve XV. yy’larda kalenin güneyinde ve doğusunda yeni semtler kurulmasıyla d,aha da genişledi: XV. yy. başlarında Afyon kentinin 35 semti bulunduğu, nüfusun da 8 500 dolayında olduğu bilinmektedir. Evliya Çelebinin verdiği bilgilere göre XVII. yy’da semt sayısı 42’ye çıkan, nüfusu da 20 000 dolayında olan kentte, gene Evliya Çelebinin verdiği bilgilere göre, XVII. yy. ortalarında 19 han, 2 048 dükkân vardı ve dericilik gelişmişti. Ne var ki, XVII. yy’da patlak veren Celali ayaklanmaları, başka kentleri olduğu gibi, Afyon’u da etkiledi ve gerilemeye yolaçtı.
XIX. yy’ın ilk yarısında Hüdavendigâr eyaleti içinde yer alan kent, 1883’te bir süre Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa’nın eline geçti. 1887’de Hü- davendigâr eyaleti içinde bir mutasarrıflık (sancak) merkezi olup, XIX. yy. sonlarında demiryolu hattının döşenmesiyle gelişmeye başladı. Kurtuluş Savaşı sırasında bir yıl kadar Yunan işgalinde kalıp, 27 Ağustos 1922’de kurtarıldı.
GÜNÜMÜZDE AFYON
Kurtuluş Savaşindaki işgalden gerilemiş olarak çıkan Afyon kenti, 1922’de aynı adlı ilin merkezi olduktan sonra, cumhuriyet döneminde gelişmeye başladı. 1927’de 23 367 olan, 1950’de 30 0Q0’e yaklaşan nüfusu, o tarihten sonra daha hızlı artarak 1970’te 50 000’i aştj (53 497), 1990’da 100 000’e çok yaklaştı (95 643). İç Anadolu’yu Ege, Marmara ve Akdeniz kıyılarına ulaştıran yolların kavşak noktasında bulunan Afyon kenti, günümüzde demiryolu istasyonuna ve batıya doğru yayılmaktadır.
