Artakserkses II

Artakserkses II, Persçe a r t a h ş a t a r a (ü.
İÖ 5. yy sonlan ve 4. yy başlan), Ahameniş
krah (hd İÖ 404-359/358), II. Darius’un
(Dara) oğlu ve ardılı. Mnemon (Yunancada
“dikkatli”) olarak anılırdı. Pers tahtına
geçtiğinde Atina’nın gücü Peloponnesos
Savaşı’nda (İÖ 431-404) kınlmış ve İonya’-
daki Yunan kentleri yeniden Ahamenişlere
bağlanmıştı. Ama İÖ 404’te Mısır’ı kaybetti
ve ertesi yıl kardeşi Genç Kyrus ayaklanma
hazırlıklarına başladı. Kunaksa Savaşı’nda
(İÖ 401) yenilen Kyrus öldürüldü. Bu
ayaklanma yalnızca Yunan ağır zırhlı kuvvetlerinin
üstünlüğünü göstermekle kalmadı,
aynı zamanda Yunanlılarda, Perslerin
yenilebilirliği inancını doğurdu.
Sparta İÖ 400’de Ahamenişlerle tüm bağlannı
açıkça kopardı ve bunu izleyen beş yıl
içinde Sparta ordulan Anadolu’da önemli
askeri başanlar kazandı. Ama Sparta donanmasının
Knidos’ta imha edilmesiyle (İÖ
394) Ege’de egemenlik Ahamenişlere geçti.
Ahamenişlerin Yunanlı müttefikleri (Thebai,
Atina, Argos ve Korinthos) Sparta’ya
karşı savaşı sürdürdüler. Bu savaştan yalnızca
Atina’nın kazançlı çıkacağı açıkça belirince,
Artakserkses, Sparta ile banş yapmaya
karar verdi. İÖ 386’da Atina, Kral Banşı
ya da Antalkidas Banşı diye bilinen antlaşmayı
kabule zorlandı. Artakserkses, bu
antlaşmayla Asya’daki topraklann tümünün
ye Kıbrıs’ın kendisine ait olduğunu, Limni,
İmroz ve Skiros’un Atina’ya bağlı kalacağını
ve bütün öteki Yunan devletlerinin
özerkliklerini elde edeceklerini ilan etti.
Artakserkses başka yerlerde aynı başanyı
sağlayamadı. Mısır’a düzenlenen iki sefer
(İO 385-383 ve İÖ 374) tam bir yenilgiyle
sonuçlandı ve aynı dönemde Anadolu’da
sürekli ayaklanmalar oldu. İran’ın dağ kabileleriyle
de savaş yapıldı.
Ahamenişler, Kral Barışı ile Yunanistan’
da arabulucu .haline gelmişlerdi. Banşı izleyen
savaşlarda bütün taraflar, kendi lehlerine
karar vermeleri için Ahamenişlere başvurdu.
Thebai’nin Leuktra zaferinin (İO
371) ardından Ahamenişlerle Thebai arasındaki
eski ittifak yenilendi. Ama Ahameniş
üstünlüğü temel olarak Yunanhlann kendi
aralarındaki anlaşmazlıklara dayanıyordu
ve bu zayıflığın ortaya çıkmasıyla Anadolu’
nun bütün satrapları, Atina, Sparta ve
Mısır’la yakın işbirliğine girerek ayaklandılar
(İÖ y. 366). Artakserkses onlara karşı çok
az şey yapabildi. Bununla birlikte satraplar,
karşılıklı güvensizlik nedeniyle kendi içlerinde
bölündüler, sonuçta bir dizi hileyle ayaklanma
bastırıldı. Artakserkses’in hükümdarlığı
sona erdiğinde imparatorluğun büyük bir
bölümünde Ahameniş egemenliği yeniden
sağlanmış bulunuyordu. Bu sonuç, Artakserkses’in
çabalarından çok, iç çekişmeler ve
anlaşmazlıklarla elde edilmiştir.
Artakserkses döneminde Pers dininde
önemli bir değişiklik oldu. Artakserkses
birçok büyük kente Tannça Anahita’nın
heykellerini dikinceye değin, Perslerin tann
betimlemelerine tapmmadıklan açıktır. Daha
önceki bütün krallann yazıtlannda yalnızca
Ahura Mazda’nm adı geçerken, Artakserkses’in
yazıtlannda, gözden düşmüş
eski İran dininin iki tannsı, Anahita ve
Mitra’dan da söz edilir.