Artevelde Jacob Van

Artevelde, Jacob van, İngilizcede jam e s
v a n a r t e v e l d e (d. y. 1295 – ö. 17 Temmuz
1345, Gent), Yüzyıl Savaşlan’mn (1337-
1453) ilk evresinde önemli yeri olan Flaman
önder. 1338’den sonra öteki “kaptanlarla
birlikte Gent’i yöneterek Flamanlann Fransa’ya
ve Flandre kontuna karşı İngiltere
krah III. Edward’ın yanında yer almasını
sağlamıştır. 1345’te bir kargaşa sırasında
öldürülene değin “baş kaptan” konumunda
kalmıştır.
Van Artevelde 1338’den önce Flaman
toplumsal ve siyasal yaşamının önde gelen
adlanndan değildi. 1338 öncesine ait belgelerde
adı yalnızca bir tek olayla ilgili olarak,
Gent’te çıkan bir ayaklanmada Flandre
kontu I. Louis’yi destekleyenler arasında
geçer. Bunun dışında, varlıklı bir burjuva
ailesinden geldiği, Gent ve çevresinde toprağı
olduğu bilinmektedir. Çocuklarının yaptığı
evlilikler, soylu bir kökeni olabileceğini
gösterir. Ama asıl uğraş alanının ne olduğu
bilinmemektedir. Kansı Kateline de Çoster
de siyasal yaşamda etkin rol oynamış, İngiltere
kralının Flaman kentleri için söz verdiği
ödenekleri almak üzere birçok kez İngiltere’
ye gitmiştir. Oğullarından Philippe (d. 1340)
1382’de Flandre kontu II. Louis’ye karşı bir
ayaklanmaya, öncülük etmiştir.
1330’larda İngiltere ve Fransa arasındaki
ilişkiler bozulunca, Flandre kontu ile Flaman
kentleri arasında da gerginlik baş gösterdi.
Fransa krah VI. Philippe’in vasalı olan Flandre
kontu Louis, Fransa’nın yanında yer aldı.
Flaman kentleri ise, Philippe’in özendirici
vaatlerine karşın, dokuma sanayileri İngiliz
yününe bağımlı olduğu için İngiltere krah III.
Edward ile aralannın açılmasını göze alamadı.
Van Artevelde bu sırada bir halk önderi
olarak ortaya çıktı. Gent halkı onun önderliği
altında 1338 başlarında yansızlığım ilan etti.
Öteki önemli kentlerden Ypres ve Brugge da
aym tutumu benimsedi. Fransa bu durumu
içine sindirmek zorunda kaldı. Böylece, Raman
kentleri, yaşamsal önem taşıyan İngiltere
ticaretini güven altına aldılar.
Van Artevelde, dört “kaptan”la birlikte
Gent’in yönetimini üstlendi. Üçü varlıklı
tüccar olan bu yönetici grubun içinde, seçimle
gelen dokumacılar loncası başkanı da
vardı. Toplumsal statüsü daha düşük olan
zanaatçı katmanından birine böylesine yüksek
bir yetki verilmesi, van Artevelde’nin
reformlannın toplumsal yanını yansıtır..
Yansızlığını yalnızca iki yıl sürdüren Flandre,
1340 başında İngiltere’nin yanına geçti.
Böylece ticarette yeni avantajlar kazandığı
gibi, Kral III. Edward’dan Fransız denetimi
altındaki bazı Flaman topraklarının geri
alınması için yardım sözü kopardı. Ortaya
çıkan yeni duruma yasallık kazandırmak
amacıyla ve belki de van Artevelde’nin
girişimi üzerine, Edward, Gent’te Fransa
kralı ilan edilmeye razı oldu. 26 Ocak
1340’ta Flaman liman kenti Sluis yakmlannda
Fransız donanmasını yenilgiye uğrattı.
Daha sonra van Artevelde’yle birlikte Fransız
kenti Tournai’yi kuşattı.
Flamanlar, Fransızlann yanında çarpışan
Flandre kontunun yöneticiliğini tanımadılar.
Tournai kuşatmasından sonra ateşkes
ilan edilmesi üzerine Flandre’a dönen kont,
van Artevelde’nin yandaşlarının ağırlıkta
olduğu bir kurula boyun eğmek zorunda
kaldı. Bu durumdan kurtulmak için kaçınca,
van Artevelde, kontun akrabalarından
Simon van Mirabello’yu naipliğe getirdi.
Van Artevelde, var olan kuramlarda resmen
hiçbir değişikliğe gitmedi. Adı da
hiçbir resmî belgede geçmiyordu. Ama, III.
Edward’m yazışmalanndan, iktidarın fiilen
van Artevelde’nin elinde olduğu anlaşılmaktadır.
Nüfuzu, çıkarlannı kolladığı büyük
kentlerin desteğine dayanmaktaydı. Bu nedenle,
gerektiğinde küçük kentlerin ve kırsal
kesimin çıkarlarını feda etmişti.
Van Artevelde, eski belediye meclisi üyesi
Jan van Steenbeke’nin 1343 başındaki başansız
darbe girişimine değin, yönetici konumunu
hiçbir muhalefetle karşılaşmadan sürdürdü.
Mayıs 1345’teki ikinci darbe girişimi
daha etkili oldu; dokumacılarla çırpıcılar
arasında ortaya çıkan anlaşmazlık, van Artevelde’nin
iktidannın dayandığı sımflararası
denge siyasetine son verdi. “Baş
kaptan” konumunu yitirmekle birlikte, III.
Edward’m ona olan güveni sürdü. Ancak
bu ilişki van Artevelde’nin sonunu da
hazırladı. III. Edward Temmuz 1345’te
ittifakı sürdürme konusunda Gent temsilcileri
ile görüşmelerde bulunmak üzere Sluis’-
ye geldi. Van Artevelde, kendisini Edward’a
karşı çok uysal bulan öteki temsilcilerle
sert bir tartışmaya girdi. Gent’e dönerken
çıkan bir kargaşa sırasında öldürüldü.
Jacob van Artevelde’nin kişiliği uzun süre
tartışmalara konu oldu. 17 ve 18. yüzyıllarda
unutulmaya yüz tuttuktan sonra, 19.
yüzyılda Belçikalı milliyetçi tarihçiler anısını
yeniden canlandırdılar. Hakkmdaki bilgilerin
büyük bölümü karşıtlannca aktarılmış
olduğu için, kişiliğini değerlendirmek kolay
değildir. Bilinen yazılan, 1342-43 kışında
İngiltere kral ve kraliçesi ile Galler prensine
gönderdiği Fransızca üç mektuptan ibarettir.
Abartılı Övgülerin yer almadığı bu
mektuplarda, bir işadamı üslubu sezilir.
Eylemlerinden, halkının gereksinmelerine
ve bunlann nasıl karşılanacağına ilişkin
sağlam bir kavrayış, yerleşik değerlerden
kopma yatkınlığı ve duraksamadan eyleme
geçebilme yeteneği taşıdığı anlaşılmaktadır.
Karşıtlanndan birini kavgada öldürmesine
yol açan hırçın yaradılışı, çağdaşlanndan
pek çoğunda rastlanan bir özellikti.