Artkafa Kemiği

artkafa kemiği, kafatasının beyni örten
bölümünün ve tabanının arka parçasını
oluşturan kemik. Bu kemiğin altında, içinden,
beyin ile omuriliği birleştiren ve soğancık
ya da soğanilik (medulla oblongata)
adıyla bilinen yapının geçtiği büyük, oval
bir delik (foramen magnum) bulunur. Kafatasının
bu bölümünü oluşturan öbür yedi
kemikten beşi artkafa kemiğiyle komşudur:
Başın arka bölümündeki iki yankafa (çeper)
kemiği; iki yanda şakak kemikleri; önde,
kafatası tabanının bir parçası olan kaması
(sfenoit) kemik. İç yüzeyi beyni kavrayacak
biçimde içbükey olan artkafa kemiğinin dış
yüzeyinde, boyun kaslannın tutunma yerlerine
karşılık düşen çizgisel izler görülür.
Artafa kemiğini oluşturan kıkırdak ve zarsı
yapılar, doğumdan sonraki aylarda birbiriyle
kaynaşır. Artkafa kemiğini kaması kemikten
ayıran birleşme çizgisi 18-25 yaşlannda,
yankafa kemiklerinden ayıran çizgi
ise 26-40 yaşlannda kapanır.
Artois 360
Dört ayak üzerinde yürüyen hayvanların
kafası omurganın ucunda asılı durumdadır
ve artkafa deliği daha arkada yer alır.
Kafaya destek olacak biçimde gelişmiş olan
boyun kaslarının artkafa kemiği üzerindeki
izleri de çok belirgindir.
Maymunlarda ise, vücudun yan dik duruş
biçimi nedeniyle, artkafa deliği biraz daha
aşağıya ve öne doğru kaymıştır. Oldukça
güçlü olan boyun kasları artkafa kemiğinin
yukarı bölümlerine, yankafa kemikleriyle
bitiştiği yerin yakınma tutunur. Bu tutunma
yerlerinde bazen, lambda çıkıntısı denen
hafif bir tümsek bulunur, insanın evrimi
sırasında, artkafa deliği, iki ayak üzerinde
duruş biçimine uyum göstererek biraz daha
öne kaymış ve başın omurga üzerinde dik
olarak dengede durabileceği bir noktaya
gelmiştir. Bu süreç içerisinde, boyun kaslarının
tutunma yerleri de lambda dikişinden
aşağıya doğru kayarak, artkafanın daha alt
bölümlerine inmiştir. İnsanın Australopithecus
ve Homo erectus gibi atalarında
boyun kaslarının tutunma yerleri, maymunlardaki
ile çağdaş insandakinin arasmda bir
yerdedir ve genellikle bir yumru oluşturacak
kadar belirgindir.