Asâ

asâ, maddi ya da manevi güç ve yetkenin
simgesi olarak hükümdarların, komutanların,
şeyh ve bilginlerin taşıdığı ağaç ya da
madeni değnek.
Hz. Süleyman ve Hz. Musa’nın asâlanndan
Kuran’da söz edilir. Hz. Süleyman,
ayakta, asâsına dayalı durumda ölmüş,
öldüğü uzun süre anlaşılamamıştır. En ünlü
asâ, Hz. Musa’nın asâsıdır ve bu asâ onun
peygamberliğinin en önemli kanıtıdır. Hz.
Musa’nın iddiasını doğrulamak için firavunun
önünde yere bıraktığı asâ, önce yılana
dönüşerek insanları dehşete düşürür. Olayı
bir büyücülük gibi göstermeye çahşan firavunun
büyücüleri geldiğinde, bu kez de
büyük bir ejdere dönüşerek büyücülerin
“düzen”lerini yutar. İsrailoğullannın Mısır’dan
çıkışında da asânın önemli işlevi
vardır. Kızıldeniz kıyılarına varan İsrailoğullan,
Hz. Musa’nın asâsı ile denize
vurmasıyla açılan yoldan geçerek kurtulmuşlardır.
Çölde ilerlerken de susuzluk
başgösterince, Hz. Musa asâsı ile bir kayaya
vurur ve kayadan sular fışkırır.
Hz. Muhammed’in de asâ taşıdığı, açık
alanda namaz kılarken, ucu demirli asâsını
mihrap yerine geçmek üzere yere saplayıp
5-6.yy’a ait Bizans fildişi diptiğinde
sol elinde asâ taşıyan Konsül Boethius;
Museo Civico Cristiano, İtalya
SCALA-Art Resource/EB Inc.
ona yönelerek namaz kıldığı söylenir. Bu
nedenle asâ taşımak Hz. Muhammed’in
sünnetlerinden sayılmış, “kırk yaşını geçip
de asâ kullanmayan isyan etmiştir” sözü
darbı mesel haline gelmiştir.
Asâ, Emeviler ve Abbasiler döneminde
mühür ve minberle birlikte hilafet simgesi
sayılırdı. Ama büyük olasılıkla yalnızca
hilafet simgesi sayıldığı için, öbür İslam ve
Türk hükümdarları asâ kullanmazdı. Halifelik
simgesi olarak asâ kullanımı da Abbasi
halifeliği ile birlikte sona erdi (1258). Nitekim
Osmanlı padişahları, 1517’den sonra
halife sanı taşımalanna karşın asâ kullanmadılar.
OsmanlIlarda ise cülüs ve bayram
törenlerinde, divanda, kapıcılar ve çavuşbaşılar
ellerinde asâ ile hizmet etmişlerdir.
Buna karşıhk, eski Türk şamanlan ve Kırgız
baskılları, dinsel ve büyüsel güç kaynağı
olarak asâ taşırlardı.
Eski Yunan, Roma ve Germen kabilelerinde
asâ, baculus (uzun değnek) ve sceptrum
(kısa değnek) gibi değişik biçimler
alırdı. Egemenlik asâsı, Tann’ya ve yeryüzündeki
hükümdara ait olurdu. Aynca yaşlı
bastonu, haberci değneği, çoban değneği ve
bundan esinlenerek yapılan piskopos asâsı
gibi başka örnekleri de vardı. Önceleri uzun
değnek kullanan Karolenjler, sonradan kısa
Roma değneğini de kendilerine uydurdular.
Sonuç olarak, 10. yüzyıldan sonra Avrupalı
kralların takdis törenlerinde iki değnek de
kullanılır oldu. Çoğu ülkede İkincinin yerini,
eski çağda evreni simgeleyen krallık
küresi aldı. İki asâyı da koruyan tek ülke
İngiltere’dir. Aynı boydaki bu asâlardan
birinin tepesinde haç, ötekinde ise güvercin
vardır.