Asetilkolin

asetilkolin, kolin ile asetik asidin esteri;
sinaps denilen pek çok sinir-sinir bileşiğinde
ve omurgahlann kaslannda sonlanan sinirlerin
motor uç-plaklanndaki iletici maddedir
(bak. uç-plak potansiyeli). Bir uyan sinir
ucuna ulaştığında, burada tanecikler halinde
depolanmış olan asetilkolin serbest kalır
ve sinaps ötesi zar ya da kas lifinin uç-plak
zarındaki bir alıcı moleküle bağlanarak
zann geçirgenliğini değiştirir; böylece akım
üretici potansiyel de değişikliğe uğrar ve
ardışık sinirsel uyanlar yeterli sıklığa ulaşınca
da etkili birikim sağlanmış olur. Asetilkolin,
asetilkolin-esteraz adı verilen bir
enzimle parçalanır, bu nedenle etkinliği çok
kısa sürelidir. Buna karşılık, enzimin etkinliğini
azaltan ya da durduran enzim inhibitörleri
(ketleyicileri) asetilkolinin etki süresini
uzatır.
Asetilkolin ilk kez 1914 dolaylannda aynştınlabilmiş,
işlevsel önemi ise ilk kez
1920’lerde, Nobel ödüllü Alman fizyoloji
bilgini Otto Loewi tarafından belirlenmiştir.
Loewi, vagus sinirinin uyanlmasıyla açığa
çıkan ve kalp atışlannı yavaşlatan maddenin
asetilkolin olduğunu göstermiştir. Sonraki
yıllarda Loewi ve başka araştırmacılar da,
omurgahlann çizgili (istemli) kaslannın motor
uç-plaklannda taşıyıcı madde olarak
gene asetilkolinin açığa çıktığını, pek çok
sinir sinapsında ve omurgasız sistemlerin
pek çoğunda da asetilkolinin taşıyıcı işlevi
gördüğünü ortaya koydular.