Askı kolye

askı kolye, p a n d a n t if olarak da bilinir,
kuyumculukta bilezik, küpe, özellikle de
gerdanlık gibi takılardan sarkan süs. Askı
kolyeler, ilk çağlarda insanlann boyunlanna
muska ya da tılsım takma alışkanlığından
ortaya çıkmıştır. Bu alışkanlık diş, taş ve
deniz kabuğu gibi nesnelerden yapılan kolyelerin
takıldığı Taş Çağına dayanır.
Mısır firavunlan da, bazısı çok büyük
boyutlarda askı kolyeler takarlardı. Bunlann
üstünde genellikle, hükümdann tannlaştmlmasını
betimleyen, anı ya da uğur
niteliği taşıyan sahneler resmedilmiş olurdu.
Eski Mısır’da kullanılan başka askı kolyeler
ise sinek, kanatlı skarabe, akbaba, Tann
Horus’un gözü, şahin ve kutsal yılan biçimlerindeydi.
Erken tarihli altın askı kolyelerin
en zarif örneklerinden biri, birbirine
tutturulmuş iki eşekansından oluşan, Miken
uygarlığına ait kolyedir. İÖ 17. yüzyıla
tarihlenen bu kolye bugün, Girit Adasındaki
Herakleion kentinin Arkeoloji Müzesi’ndedir.
Etrüks askı kolyeleri iğ ve silindir
örgeleriyle bezeli ve figürlü ya da insan başı
biçiminde olurdu. Eski Yunan’da ve Helenistik
Dönemde yapılmış askı kolyeler genellikle
tam bir gerdanlık görünümündeydi.
Roma gerdanlıklannda bulla(*) biçimli askı
kolyeler yaygın olmakla birlikte kamayö(*),
taş oyma ve altın paralı örneklere de
rastlanırdı.
Ortaçağ boyunca en sık kullanılan mücevherler,
rölikler ya da kutsal nitelikli askı
kolyeler ile haçlardı. Bunlar, genellikle bir
çerçeve içine oturtulmuş, dinsel konulann
canlandınldığı oymalı ya da mineli örneklerdi.
Askı kolye biçimindeki ilk röliklerin
en ünlülerinden biri Charlemagne’a aitti.
Günümüzde Fransa’da Reims Katedralinin
hazine dairesinde saklanan bu askı kolye,
içinde İsa’nın dikenli tacının ve gerildiği
çarmıhın kalıntılannın saklandığı altın kakmak
küçük safir bir kutudur. 14. yüzyılda,
soylu erkekler arasında armalarla bezenmiş
askı kolyeleri olan gerdanlıklar takma modası
yaygındı; kadınların taktığı askı kolyelerin
üstünde de genellikle duygusal konular
betimlenirdi.
Askı kolyeler 16. yüzyılın* başına doğru,
dinsel amaçtan çok, sırf süs için kullanılır
oldular. Rönesans sanatçılan deniz kızlarını,
yarı insan yan balık deniz tannlannı,
hayvanlan, gemileri, mitolojik ve dinsel
sahneleri betimleyen çok güzel, figürlü
yüksek kabartma askı kolyeler ve haçlar
yaptılar. Çoğu zaman yüzleriyle kol ve
bacaklan altından yapılıp, minelenen insan
ve hayvan figürlerinin bedenleri düzgün
olmayan barok incilerden(*) oluşturulurdu.
Barok Dönem askı kolyelerin yapımında
önceleri, değerli taşlarla bezenmiş geometrik
örgeli dekoratif desenler, sonralan özellikle
elmas, yakut, zümrüt ve incilerden
askıya alma 396
oluşan kurdele ve çiçek desenleriyle çerçevelenmiş
oyma figürler, oyma taşlar ve
kamayö işleri uygulanmaya başladı. Bu tip
askı kolyeler 18. yüzyılın sonlarına değin
yaygınlığını sürdürdü.
Ampir üslupta askı kolyelere fazla ilgi
gösterilmedi. Bu döneme ait ender örneklerin
çoğu kamayö madalyonlardan oluşuyordu.
19. yüzyılda ise Art Nouveau(*) akımı
çok güzel askı kolyeler yarattı. Bunlarda
kullanılan en yaygın örgeler kadın figür ve
profilleri, kelebekler, tavus kuşları, böcekler
ve çiçeklerdi.