Ataullah Bey

Ataullah Bey ( t a y y a r z a d e ) , a t a b e y olarak
da bilinir, tam adı t a y y a r z a d e a h m e d
a t a u l l a h (d. 1810, İstanbul – ö. 1881, Medine),
Enderun’da yetişenler üzerine yazdığı
yapıtıyla ünlü tarihçi.
Başlala Tayyar Efendi’nin oğluydu. Enderun’da
yetişti. 1834’te buradan aynlarak
memurluğa başladı; Anadolu’nun çeşitli
yerlerinde malmüdürü olarak çalıştı. İstanbul
ordu muhasebeciliğinden (1849) sonra,
Cezayir-i Bahr-i Sefid (1859), Filibe, İzmit
ve Karesi mutasarnflıklanna atandı.
1876’dan başlayarak bir süre Medine’de
Harem-i Şerif (Hz. Muhammed’in Türbesi)
müdürlüğü yaptı ve orada öldü.
Cevdet Paşa’nın özendirmesiyle yazdığı
Tarih-i Ata (1876, 5 cilt) ya da Enderun
Tarihi, Enderun’u ve burada yetişen ünlü
kişileri tanıtan özgün bir çalışmadır. Osman
Gazi’den I. Süleyman’a (Kanuni) değin
Osmanlı tarihini de kapsayan yapıtın birinci
cildinde teşrifat (protokol) üzerine aynntılı
bilgi; ikinci ve üçüncü ciltlerinde Enderun’
da yetişen sadrazam, şeyhülislam gibi devlet
ve din adamlannın yaşamöyküleri; dördüncü
ve beşinci ciltlerinde padişahların, şehzadelerin
ve Enderun’da yetişen şairlerin
yaşamöyküleri ile şiirlerinden örnekler verilmiştir.
Ataullah Bey’in aynca, basılmamış
bir Divan’ı, Sultan Abdülaziz’i öven
Fülki’l-Maani fi Medihü’s-Sultani (1862)
adında uzun bir kasidesi ile Arapçadan
çevirdiği ve atlar hakkında bilgi veren
Tuhfetü’l-Farisin fi Ahvali Huyuli’l-Mücahidin
adlı bir çalışması vardır