Ataullah Efendi

Ataullah Efendi, (ş e r î f z a d e ) (d. 1759,
İstanbul – ö. 14 Ekim 1811, Aydın), OsmanlI
şeyhülislamı. Nizam-ı Cedid hareketine
engel olup Kabakçı Mustafa ile işbirliği
yaparak III. Selim’i tahttan indirmiştir.
Osmanlı Devleti’ne birçok^ şeyhülislam
yetiştirmiş bir ailedendir. Büyükbabasının
babası şeyhülislam Ebu İshak İsmail Naim
jj’c/SÜ f ) ) ^ / ^
£ ________
4 t L M –
■ ¥
j » ‘
Şerifzade Ataullah Efendi’den
bir fetva örneği
Efendi’den dolayı “Ebu İshakzade”, babası
Mehmed Şerif Efendi’den dolayı “Şerifzade”
adlarıyla, ayağının sakatlığı nedeniyle
de “Topal Ata” lakabıyla anılmıştır.
Şeyhülislam çocuklarına tanınan bir ayrıcalığa
göre 12 yaşında müderris oldu. Kısa
zamanda yükselerek, 1773’te “Galata Mevleviyeti”
payesini aldı. 1782’de Kudüs kadısı
oldu: 1789’da Edirne, 1791’de Mekke kadılığına
getirildi. 1793’te İstanbul kadılığına
ve ek görev olarak da nakibü’l-eşraflığa
atandı. 1804’te Rumeli kazaskeri oldu. 14
Kasım 1806’da Salihzade Ahmed Esad
Efendi’nin(*) yerine şeyhülislam olarak
atandı. Sadaret Kaymakamı Köse Musa
Paşa ile birlikte Nizam-ı Cedid düşmanları-
‘ mn yanında yer aldı ve Kabakçı Mustafa’yla
işbirliği yaparak onun önderliğindeki ayaklanmayı
destekledi. 1807’de ayaklanmacılar
Ataullah Efendi’nin verdiği fetva ile III.
Selim’i tahttan indirip yerine IV. Mustafa’yı
padişah yaptılar. Müderris Seyyidâ Efendi’
nin, Ataullah Efendi’nin Nizam-ı Cedid
yanlısı olduğunu söylemesi üzerine, IV.
Mustafa 13 Temmuz 1807’de onu görevden
alarak yerine Ömer Hulusi Efendi’yi atadı.
Ama yeniçerilerin baskısıyla Ataullah Efen-
. di bir gün sonra ikinci kez şeyhülislam oldu.
21 Temmuz 1808’de İstanbul’a giren Alemdar
Mustafa Paşa’nm isteği üzerine yeniden
görevden alındı. Önce Bebek’teki yalısına
çekildi. Daha sonra Bulgaristan’daki Akçakızanlık
kasabasına sürgüne gönderildi, iki
yıl burada kaldıktan sonra arpalığı olan
Aydın’a gitti ve orada öldü.
Ataullah Efendi’nin Arapça ye Türkçe
Münşeat’ı, Tefsir-i Beyzavi’ye yazdığı ama
bitiremediği Türkçe bir haşiyesi, ayrıca
düzenlenmiş bir divanı vardır.