Atay, Falih Rıfkı

Atay, Falih Rıfkı (d. 1894, İstanbul – ö.
20 Mart 1971, İstanbul), gazeteci ve yazar.
Siyasal konulan işleyen başyazı ve fıkralanyla
tanınmıştır.
İstanbul’da Darülfünun Edebiyat Fakültesi’ni
bitirdi. 1911’de Tecelli dergisinde ilk
şiirlerini, Servet-i Fünun dergisinde de ilk
Falih Rıfkı Atay
Ara Güler
denemelerini yayımladı. 1913’te Tanin gazetesinde
gazeteciliğe başladı; İstanbul
mektupları, röportajlar, köşe yazıları kaleme
aldı. Bir yandan da Bahriye ve Dahiliye
Atay, Oğuz 498
nezaretleri kalemlerinde çalıştı (1913-14).
I. Dünya Savaşina yedeksubay olarak katıldı
ve Suriye’ye gönderildi. Orada 4. Ordu
komutanı Cemal Paşa’nın özel kaleminde
çalıştı. Cemal Paşa bahriye nazırlığına getirilince
Falih Rıfkiya nezarette görev verdi.
Daha sonra Heybeliada Çarkçı Mektebi’nde
Türkçe öğretmenliği yapan Falih
Rıfkı, 1918’de birkaç arkadaşıyla Akşam(*)
gazetesini kurdu. Gazetenin Kurtuluş Savaşı’m
desteklemesi nedeniyle divan-ı harpte
yargılandı; II. İnönü Savaşı’nın kazanılmasından
sonra serbest bırakılınca Anadolu’ya
geçti. 1922’den sonra Bolu ve Ankara
milletvekili olarak TBMM’de bulundu ve
Mustafa Kemal’e yakın kişiler arasında yer
aldı. Bu dönemle ilgili anılarını Atatürk’ün
Bana Anlattıktan (1955), Çankaya (1961)
ve Atatürk Ne İdi (1968) adlı kitaplarında
topladı. Cumhuriyet Halk Partisi’nin yayın
organı Hakimiyet-i Milliye’de, sonra da
Ulus’ta çıkan köşe yazılarında, Osmanlı
Devleti’nden Cumhuriyet’e geçişin sorunlarım
sergiledi; Mustafa Kemal’in reformlarını
ve Batılılaşmayı savundu. Gezi yazılan
(Faşist Roma, Kemalist Tiran, Kaybolmuş
Makedonya, 1930; Deniz Aşırı, 1931; Yeni
Rusya, 1931; Moskova-Roma, 1932; Bizim
Akdeniz, 1934; Taymis Kıyıları, 1934; Tuna
Kıyılan, 1938; Hind, 1944; Yolcu Defteri,
1946) Cumhuriyet döneminde bu türün ilk
özgün örnekleri oldu. Demokrat Parti’nin
iktidara gelişinden (1950) sonra, İstanbul’da
Dünya(*) gazetesini kurdu (1952) ve ölünceye
değin bu gazetede başyazılar ve haftalık
söyleşiler yazdı.
Uzun yıllar’ etkin bir fıkra yazarı olarak
tanınan Atay, 1960 sonrası aynı ölçüde etkili
olamadı. Fıkralarından bazılannı Niçin
Kurtulmamak (1953), Çile (1955), İnanç
1965), Kurtuluş (1966), Pazar Konuşmaları
1966) Bayrak (1970) adlı kitaplannda
topladı.