Athena

Athena, a t h e n e olarak da yazılır, Yunan
mitolojisinde, kentlerin koruyucusu, Savaş,
El Sanatlan ve Akıl Tannçası. Romalılarca
Minerva(*) ile özdeşleştirilmiştir.
Temel özellikleri kentlerle ilgili olan Athena
birçok bakımdan Kır Tannçası Artemis’
in karşıtıdır. Athena’nm, Yunan uygarlığı
öncesinden gelen bir tannça olduğu ve daha
sonra Yunanlılarca benimsendiği sanılır.
Ama Yunan ekonomisi, Minos uygarlığından
farklı olarak önemli ölçüde askeri
temele dayandığı için, Athena başlangıçtaki
Varakion, Pheidias’ın altın ve fildişinden
devasa Athena Parthenos heykelinin (İÖ 438)
mermer Roma kopyası (İS y. 130);
Ulusal Arkeoloji Müzesi, Atina
Alinari-Art Resource/EB Inc.
evcil işlevlerini korumakla birlikte giderek
bir Savaş Tannçası’na dönüşmüştür. Çeşitli
Yunan kentlerindeki akropolislerle ilişkisi,
büyük olasılıkla, kral saraylannın akropolislerinde
yer almasından kaynaklanır.
Athena’nm, eşi ya da çocuğu olmadığına
inanılırdı. Belki başlangıçta bakire olarak
tanımlanmıyordu, ama bu özellik ona çok
erken bir dönemde yakıştırıldı. Pallas ve
Parthenos ek adlarının yorumu da bakireliğine
dayanıyordu. Bir Savaş Tannçası olduğu
için, örneğin Aphrodite gibi başka tannçalar
ona hükmedemez, bir Saray Tannçası olduğu
için de kimse kızlığına dokunamazdı.
İlyada’da, Athena, Yunan kahramanlannı
yüreklendirip onlarla birlikte savaşan bir
Savaş Tannçası olarak anlatılır. Onun yardımı
zafer demektir. Gene İlyada1 da, Baş
Tann Zeus’un savaş işlerini Savaş Tannsı
Ares ile Tannça Athena’ya bıraktığı söylenir.
Athena’nm ahlakça ve askerlik bakımından
Ares’e üstünlüğü, Ares’in salt kana
susamışlığı simgelemesine karşılık, Athena’
mn savaşın ussal ve uygar yanını, adalet ve
beceri gibi erdemleri simgelemesiyle bir
ölçüde açıklanabilir. Bu üstünlük aynca
Athena’nın işlevlerinin çok çeşitli ve önemli
olmasından ve Ares’in yabancı kökenli
olduğu göz önüne alınırsa, Homeros’un
atalanmn yurtseverliğinden kaynaklanır. //-
yada’da Athena, kahramanlık ve savaş ülküsünün
kutsal biçimidir: Yakın döğüşte
üstünlüğü, zaferi ve şanı canlandınr. Zafere
götüren nitelikler, Athena’mn savaşta taktığı
göğüs zırhında (aigis) bulunur: Korku,
nifak, savunma ve saldın. Odysseia’da Athena,
Odysseus’un koruyucu tannçasıdır.
Sonraki dönemlerde ortaya çıkan efsanelerde
ise Perseus ve Herakles’e yardım ettiği
anlatılır. Savaş Tannçası olmamn yanı sıra
hükümdarlann gönencinin de koruyucusu
olan Athena, doğru öğüt, sağgörü ve pratik
sezginin tannçası durumuna gelmiştir.
Mykene sonrası dönemlerde Athena’nm
egemenlik alanı olarak sarayın yerini kent,
özellikle de kent kalesi almıştır. Athena’ya
birçok yerde tapınılmasma karşın, yakın
çağlarda, yalnızca adını verdiği Atina kenti
ile arasmda bağ kurulmuştur. Burada kent
tannçası Athena Polias (Kentin Koruyucusu
Athena) olarak ortaya çıkışı, antik kent
devletinin monarşiden demokrasiye geçişiyle
aynı döneme rastlar. Kuşlarla, özellikle
de daha sonra kentin simgesi olarak ünlenen
baykuş ve yılanla ilişkilendirilmiştir.
Doğumu ve kent üzerinde egemenlik kurmak
için Poseidon’la yanşması, Parthenon’
un ahnhklannda tasvir edilir. Theogonia’da.
Hesiodos, annesi bilinmeyen Athena’nın
Zeus’un alnından nasıl fışkırdığını anlatır;
Pindaros, bu efsaneye Hephaistos’un, Zeus’un
başını baltayla yardığını da eklemiştir.
Athena’mn doğum günü şenliği Panathenaea
bitkilerin büyümesiyle ilgilidir. Aynı
amaca yönelik Prokharisteria’da, ilkbahann
gelmesiyle tannçamn topraktan yükselişi
kutlanır. Athena’nm bitkilerle olan ilişkisi,
onun kentle ilgili genel işlevlerinin yalnızca
bir yan ürünüdür.
Athena, el sanatlanhın ve genel olarak
banş dönemlerindeki becerilerin de tannçası
haline gelmiştir. Özellikle eğirme ve
dokumacılığın koruyucusu olarak bilinir.
Bilgeliği ve doğruluğu kişiliğinde toplaması,
becerilerin koruyucusu olmasının doğal bir
sonucudur.
Athena, zırhlı ve miğferli olarak, elinde
kalkan ve mızrakla betimlenirdi. Atinalı
Phidias ve Aiskhylos, Athena imgesinin
başka kültürlerce tamnmasına katkıda bulundular.
Athena, Phidias’ın başyapıtlanndan
olan üç heykele de esin kaynağı oldu.
Parthenon’daki altın ve fildişinden yapılmış
devasa Athena Parthenos bunlar arasındadır.
Aiskhylos’un Eumenides adlı tragedyasında,
Athena, Areopagos’u (Atina’nın
soylular meclisi) kurar ve çıkmaza giren
Orestes davasını Orestes’ten yana çözerek,
yargıç oylannın eşit olması durumunda
sanığın aklanması kuralının ilk örneğini
verir