BALIKESİR

Marmara ve Ege Denizi sâhilin- de bulunan, turizm bakımından gelişmiş, Türkiye’nin önemli illerinden biri. Kaplıcaları, yeraltı ve yer üstü suları bakımından zengin, üçte biri ormanlık, Türkiye’nin zeytin ambarı olan Balıkesir ili; Marmara Denizi, Bursa, Kütahya, Manisa, İzmir, Ege Denizi ve Çanakkale arasında yer almaktadır. 39°04′ ile 40°40′ kuzey enlemleri ve 26°02′ ile 23°02′ doğu boylamları arasındadır. Trafik kod numarası 10’dur. Erdek ve Bandırma, Kapıdağ Yarımadasının meydana getirdiği körfez ve limanlarıdır. Batıda ise Edremit Körfezi vardır. Avşa, Marmara, Güvercin ve Ekinlik, Paşalimanı, Mâden adaları Balıkesir’e dâhildir. Yüzölçümü 14.292 kilometrekaredir. İsminin Menşei Seh^uk Türkleri şehre “Balak” derlerdi. Balıkesir’i fetheden Selçuklular şehir ortasındaki hisara izâfeten “Balak Hisar” (Hisar Şehri) ismini verdiler. Bu isim zamanla halk arasında (Balıkhisar) “Balıkesir” hâline geldi. Kuvvetli olan rivâyet bu- dur. Zayıf bir rivayete göre de “Balı çok bol” (Balı Kesîr) kelimesinden gelmektedir. Balıkesir’in “Balık” ile ilgisi olmadığı gibi, (Batıkisra) “Paela-kastro” veya “Balcea” mevki ismi ile de hiçbir ilgisi yoktur. Gerçek anlamda Balıkesir, Selçuklu devrinde kurulmuştur. Târihi Balıkesir ilinin bulunduğu topraklar eski çağlarda “Misya” ismi ile anılırdı. Anadolu’da ilk siyâsî birliğini (devleti) kuran Hititler (Etiler) bu bölgeyi de sınırları içine almışlardı. Hititlerden sonra Frikyalılar, Mısırlılar, Lidyalılar, Persler bu
bölgeyi ele geçirdiler. Pers Kisrâsı (kodaman) Dara ile Makedonya Kralı İskender arasında yapılan Granik Çayı Savaşında Persler yenilmiş, bu bölge MakedonyalIların eline geçmiştir. İskender ölünce imparatorluk, komutanlar arasında taksim edilmiş ve Lizimak “Misya”ya hâkim olmuştur. Lizi- mak ile Selefkus arasındaki savaşta Lizimak ölünce, onun mâliye işlerini yürüten Filiter, bağımsız Bergama Krallığını kurdu. M.Ö. 130 senesinde bu bölge Bergama Krallığı ile birlikte Roma İmparatorluğuna katıldı. Roma İmparatorluğu M.S. 395 senesinde ikiye bölününce, bu bölge Doğu Roma (Bizans)nın payına düştü. İslâm orduları 6 /2-677’de iki defâ İstanbul’u fethetmek için geldiler. Her ikisinde de bu bölgede konakladılar. 1071 Malazgirt Zaferinden sonra Selçuklu Sultânı Süleymân Şah komutasındaki birlikler Balıkesir’i feth ettiler. Süleymân Şahın oğlu Birinci Sultan Kılıç Arslan’m kayınpederi İzmir emîri Çaka Beyin nüfûz sâhasına verildi. Haçlı seferleri es- nâsında zaman zaman Türklerle BizanslIlar arasında bâzı şehirler gibi burası da el değiştirdi. Dânişmend Hânedânından Karasioğulları Balıkesir’i fethederek beyliğin başkenti yaptı. Kara- sioğuiları Balıkesir, Çanakkale ve Bergama bölgesinde uç beyliği olarak ilk önce Selçuklulara, sonra da 1308-1335’e kadar İlhanlılara tâbi oldu. Kuvvetli bir donanması olan Karasi Beyliği, Orhan Gâzinin emrine girdi. 1345’te Osmanlı Devletine katıldı. Osmanlı Devletine ilk katılan Anadolu Beyliği, Karasi Beyliğidir. Karasi Beyi Süleymân 1361’e kadar Çanakkale vâliliği yaptı. Osmanlılar zamânında Balıkesir, Anadolu Beylerbeyliğinin
Yeni Rehber Ansiklopedisi 171
ğı bulunur. Manyas Gölünün en önemli tarafı, göl kenarında millî park hâlinde bulunan “Kuş Cenneti” isimli kısmıdır. Bu bölgede 8600 çeşit kuş vardır. Dünyânın en uzak köşelerinden gelen üç milyon kuş, bu bölgede barınmakta, kuluçkaya yatıp yavrularını büyütmektedir. Bu millî park 52 dekar genişlikdedir. 1959’dan beri millî park statüsünde olan bu yeri, turist ve ziyâretçiler ancak gözetleme kulesinden seyredip fotoğraf çekebilmektedirler. Kuşlar bu bölge halkından kaçmamakta, onlar da kuşlan korumaktadır. Bu bölgedeki kuşlar üç gruptan ibârettir. Birinci grup kuşlar, mart başlarında güney ülkelerden kuluçka için gelirler. Mayısta yavrular yumurtadan çıkıp, temmuz başında uçacak hâle gelirler. Başlıcaları; leylek, karabatak, balıkçıl, kaşıklı, dalgıç, yağmur- kuşu, mâvi karga, saz bülbülü, çulluk ve çeşitli su tavuklarıdır. Diğer bir grup kuşlar soğuk havalarda burada konaklayıp, sıcak ülkelere inerler. Üçüncü grup ise sâdece göç esnâsında buraya uğrayıp konaklayan kuşlardır. Bu bölgeye avcıların girmesi yasaktır. Tabak Gölü: Edremit Körfezinden Ege Denizine dökülen Havran, Zeytinli ve Kızılkeçeli çayları büyük bir bataklık meydana getirirler. Bu bataklığın ortasındaki su birikintisine “Tabak Gölü” denir. Çay Gören Barajı Gölü: Susurluk Çayı üzerinde kurulan bir baraj gölüdür. Yüzölçümü 780 hektardır. İklimi ve Bitki Örtüsü Balıkesir’de Marmara, Akdeniz ve kara ikliminin, te’siri görüldüğünden, ilin bir bölgesindeki bitkiler, diğer bölgesinde görülmez. Yüzölçümünün yüzde 30’u (650 bin hektar) ormanlıktır. Ormanlar daha çok Dursunbey, Sındırgı, Edremit, Burhâniye ve Balya bölgesinde zengindir. İlin % 32’si mer’a ve çayırlıktır. Arâzinin % 23’ü ekime müsâittir. % 15’i ise zeytinlik, sebze ve meyve bahçesidir. Ege kıyılarında 300 m yüksekliğe kadar makilere rastlanır. Edremit bölgesi ise 500 metreye kadar zeytinliklerle kaplıdır. Daha yukarılarda kara ve kızılağaç ormanları vardır. Balıkesir’de üç iklim bir arada görülür. Ege kıyılarında Akdeniz, kuzeyde Marmara ve iç bölgelerde kara iklimi hüküm sürer. Kıyılarda yaz ve kış arasındaki ısı farkı azdır. İç kısımlarda ise bu fark büyüktür. Dağlık doğu bölgede kışlar sert ve yazlar serin geçer. Senelik yağış miktarı 540- 740 mm arasındadır. Ekonomi Balıkesir’in ekonomisi; tarım, turizm, sanâyi, ormancılık ve makinacılığa dayanır. Tarım: Balıkesir, üç iklim kuşağının tesiri altında kaldığı ve verimli topraklara, zengin akarsu kaynaklarına sâhip olduğu için, tarım ürünleri çok çeşitlidir. Nüfûsun % 80’i tarımla uğraşır. Kıyılarda
BALIKESİR
daha çok zeytin, nârenciye, incir, pamuk, elma, armut, ayva ve üzüm yetişir. İç kısımlarda tahıl, baklagiller, pancar, tütün, ayçiçeği, susam, pirinç, her çeşit meyve ve sebze yetiştirilir. En çok yetiştirilen tarım ürünleri; buğday, arpa, mısır ve yulaftır. Türkiye’nin en geniş zeytinlikleri burada olup, memleketimizde elde edilen zeytinin üçte biri bu ilde yetiştirilir. Hayvancılık: Balya ve Manyas bölgeleri hayvancılığa müsâittir. Koyun, keçi ve sığır beslenir. Modem tavukçuluk oldukça ileridir. Arıcılık gittikçe gelişmektedir. Balıkçılık oldukça ileridir. Marmara Adasında her çeşit balığın konservesi yapılmaktadır. Konserve balık sanâyii gelişmiştir. Marmara Adasında Türkiye’nin en büyük balık buzhânesi vardır. Bölgenin sardalya balığı meşhurdur. Ormancılık: Balıkesir, orman ve orman ürünleri bakımından zengin bir ilimizdir. Ormanlar daha çok doğuda dağlık bölgede ve kıyılarda toplanırlar. Dursunbey, Balya, Sındırgı ve Burhâniye’de orman ürünleri ön sırada yer alır. Mobilya ve kereste fabrikaları vardır. Balıkesir Kâğıt Fabrikasında gazete kâğıdı istihsâl edilir. Mâdenler: Balıkesir mâden bakımından da çok zengin bir ildir. Yalnız Türkiye’nin değil, dünyâdaki bor mâdeni rezervlerinin % 52’si Balıkesir’dedir. Bor mâdeninin kendisi, sodyum borat, kalsiyum borat ve diğer çeşitleri makina, uçak ve uzay sanâyiinde kullanılan kıymetli bir mâdendir. Dünyâ bor hammadde istihsâlinin % 40’a yakını burada yapılmaktadır. Türkiye’nin en zengin mermer yatakları da Balıkesir’de bulunur. Marmara Adası mermerleri iki bin senedir işlenmektedir. Beyaz ve gri renkli olan bu mermerler dünyâca meşhûrdur. Çoğu ihrâç edilmektedir. Balıkesir’de 250 mermer ocağı vardır. Granit taşı, zımpara taşı oldukça fazladır. Demir mâdeni bakımından çok zengin olup; Eymir, Gönen, Şamlı, Balya ve Havran’dan çıkarılmaktadır. Ayrıca linyit, taşkömürü, civa, demir, bakır, alüminyum, manganez, krom, kurşun, antimon, manyezit, do- lamit, gümüş, kaolin ve altın yatakları bulunmaktadır. Altınoluk, altın bakımından zengindir. Sanâyi: Balıkesir sanâyi bakımından gelişmiş ve önde gelen illerimizdendir. 100’e yakın büyük sanâyi ve beş bin küçük sanâyi işletmesi ile tarıma dayalı sanâyi, îmâlât, kimyâ ve her çeşit sanâyi ile ilgili tesisler mevcuttur. Başlıca sanâyi tesisleri; zeytinyağı ve sabun, meyva, sebze ve balık konserve, pamuklu dokuma ve iplik, şeker, çimento, gübre, sülfirik asit, boraks ve asit, kâğıt, un, yem, süt, deri ve çorap, jeneratör, kereste ve mobilya fabrikaları ile pekçok sayıda atelye mevcuttur. Yeni fabrika kurma çalışmaları da devâm etmektedir.
Yeni Rehber Ansiklopedisi 173
Türkiye’nin en güzel ve turistik ilçesi olan AyvaMc’tan iki ayrı görünüş.
Altınova bucağına bağlı 9 köyü vardır. Yüzölçümü 266 km2 olup, nüfus yoğunluğu 176’dır. İlçe toprakları alçak tepelik alanlardan meydana gelir. Güneydoğusunda Madra Dağı yer alır. Kıyı kesimlerinde ovalar vardır. Kıyıları genelde düzdür. İlçe topraklarını Madra Çayı sular. Ekonomisi tarım ve tarıma bağlı sanâyie dayalıdır. Başlıca tarım ürünü zeytin ve pamuktur. Ayrıca çamfıstığı, mandalina yetiştirilir ve bağcılık yapılır. Bağcılık gelişmiştir. Zeytinyağı, sabun ve çırçır fabrikaları başlıca sanâyi kuruluşlarıdır. İlçe merkezi deniz kıyısında Yaylacık ve Kaplan dağlarının kıyıya doğru alçalan eteklerinde kurulmuştur. Yük ve yolcu gemilerinin yanaştığı iskele ve yat limanı vardır. Sarımsak Yarımadası ile Alibey Takımadaları arasında 21 ada ve adacık ile çok sayıda koy ve dalyan bulunur. Bu bölgeye eski çağlarda “Bin Rüzgârlar Ülkesi” denirdi. Şeytan Sofrası denilen kayalık, bölgedeki Ayvalık şehrinin kuşbakışı manzarası ve bilhassa güneşin batışı çok güzeldir. Ayvalık’tan, asırlarca Türkün malı olan, bugün Yunan işgâlindeki Midilli Adası gözle görülür. Sarısamlı, Çamlık, Armutçuk, Bağyüzü, Şahinkaya ve Altınova en güzel sâhil- leridir. İlçede deniz, kum, orman ve tâbiî güzellikler bir aradadır. Ege denizinde 34 kilometrelik sâhili vardır. İl merkezine 127 km mesâfededir. Balya: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 21.781 olup, 2248’i ilçe merkezinde, 19.533’ü köy
lerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 30, Da- nişmend bucağına bağlı 7, Ilıca bucağına bağlı 7 köyü vardır. İlçe topraklan Kocaafşar Çayı ve kollannın açtığı vâdiler ile bunların iki yanında yükselen dik yamaçlardan meydana gelir. Vâdilerde yer alan düzlüklerden en önemlisi Balya Ovasıdır. Güneybatısında Kar Dağı yer alır. Dağlık bölgeler ormanlarla kaplıdır.
Yeni Rehber Ansiklopedisi 175
râbe hâlindedir. Bandırma’nın eski ismi “emniyetli liman” mânâsına gelen Panomaras’tır. İl merkezine 96 km mesâfededir. Bursa-Çanakkale karayolu ilçenin kıyısından geçer. İl merkezi ile demiryolu bağlantısı vardır. İlçe belediyesi 1881’de kurulmuştur. Bigadiç: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 50.728 olup, 12.976’sı ilçe merkezinde, 37.752’si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 38, Çağış bucağına bağlı 11 ve Yağcılar (Adalı) bucağına bağlı 23 köyü vardır. Yüzölçümü 1007 km2 olup, nüfus yoğunluğu 50’dir. İlçe toprakları genelde dağlıktır. Batı bölümü 750 metreye kadar yükselen platolardan meydana gelir. Doğu ve güneydoğusunda Alaçam Dağları yer alır. Bu dağların en yüksek noktası Tilki Tepedir (1600 m). İlçe toprakları Simav Çayı ve kollarının açtığı derin vâdilerle parçalanmıştır. Bigadiç Ovasını Simav Çayı sular. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri tahıl, haşhaş ve baklagildir.Tavukçuluk ve arıcılık gelişmiştir. Ormancılık ekonomide önemli yer tutar. İlçe topraklarında çıkarılan kolemanit mâdeni Etibank tarafından işlenmektedir. Elde edilen ürünün hepsi ihrâç edilir. Yağcıbedir köyünde dokunan halılar yurt dışına gönderilir. İlçe merkezi, Bigadiç ovasının doğusunda dağların eteğinde kurulmuştur. İl merkezine 38 km uzaklıktadır. Eski İzmir-Balıkesir yolu ilçe merkezinden geçer. İlçe belediyesi 1923’te kurulmuştur. Burhâniye: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 33.706 olup, 21.805’i ilçe merkezinde 11.901’i köylerde yaşamaktadır. Merkeze bağlı 27 köyü vardır. İlçe toprakları genelde dağlıktır. Doğu ve güneydoğusunda Madra Dağları yer alır. Bu dağların arasında geniş akarsu vâdileri vardır. Kıyı ile dağ
On beşinci yüzyılda bölgenin tanınmış âlimlerinder Yusuf bin Habib adına yaptırılan Edremit Kurşunlu Câmii (üstte). On dokuzuncu yüzyıl başlarında yaptırılan Bandırma Haydar Çavuş Câmii (yanda).
lar arasında Burhâniye ovası yer alır. Bu ova Edremit ve Havran ovalarının devâmı durumundadır. İlçe topraklarını Havran Çayı sular. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri zeytin, pamuk, tahıldır. Meyvecilik gelişmiştir. Mandalina, incir ve üzüm başlıca yetiştirilen meyvalardır. Ormancılık ve modern yöntemlerle yapılan arıcılık ekonomide önemli yer tutar. Zeytinyağı, sabun ve un fabrikaları, iplik fabrikası başlıca sanâyi kuruluşlarıdır. İlçenin önemli gelir kaynaklarından biri de turizmdir. Ören dinlenme sitesi sebebiyle yaz aylarında iç ve dış turizmin mühim bir merkezi olarak kalabalıklaşır. İlçe merkezi kıyıdan 4 km içeride Çanakkale- İzmir karayolu üzerinde kurulmuştur. Kıyıda İskele ve Ören dinlenme sitesi vardır. Burhâniye, Selçuklu Sultânı Kılıçarslan’ın uç beyi olan Taylı Baha’nın bu bölgedeki göçebe Türkleri toplayarak kurduğu Taylıeli köyünün 1484’te Kemer’e nakledilmesiyle kuruldu. İstiklâl Harbinde Burhâni- yeliler 172. Piyâde Alayı emrine girerek Yunan istilâsına karşı ilk mücâdele eden ilçe oldu. 29 Haziran 1920’de uğradığı Yunan işgâlinden 15 Eylül 1922’de kurtuldu. İl merkezine 93 km mesâfededir. İlçe belediyesi 1868’de kurulmuştur. Dursunbey: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 52.230 olup, 13.025’i ilçe merkezinde, 39.205’i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 49, Gökçedağ bucağına bağlı 27, Kavnak bucağına bağlı 14 ve Kireç bucağına bağlı 10 köyü vardır. Yüzölçümü 1906 km2 olup, nüfus yoğunluğu 27’dir. İlçe toprakları dağlıktır. Güneyinde Alaçam Dağları yer alır. Dağlar karaçam ormanları ile kaplıdır. Dağlardan kaynaklanan suları Kirmasti Çayı toplar. Dağlar arasında küçük düzlükler var
Yeni Rehber Ansiklopedisi 177
bunların pek azı günümüze kadar ulaşabilmiştir. Balkız (Belkız) harâbeleri, Konormos Limanı, Ko- capmar Antik Çeşme, Demirkapı Kale Örenleri, Surlar ve Hırsız Kale eski eserlerden bâzdandır. Gömeç: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 11.020 olup, 3567’si ilçe merkezinde, 7453’ü köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 8 köyü vardır. Burhâniye ilçesine bağlı bir bucakken, 1987’de ilçe merkezi hâline getirildi. İlçe toprakları genelde düz olup, Burhâniye Ovasında yer alır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri zeytin, pamuk ve tahıldır. Meyvecilik gelişmiş olup, incir ve üzüm başlıca yetiştirilen meyvalardır. İlçede küçük çapta zeytinyağı ve sabun fabrikaları vardır. Turizm gelişmiş olup, sâhil kesiminde tâtil siteleri ve turistik tesisler vardır. İlçe merkezi Çanakkale-İzmir karayolu üzerinde deniz kıyısına yakın bir yerde kurulmuştur. İl merkezine 113 km mesâfededir. Gönen: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 67.599 olup, 26.849’u ilçe merkezinde, 40.750’si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 48, Buğdaylı (Kavak) bucağına bağlı 6, Sarıköy bucağına bağlı 19, Tütüncü (Ayvacık) bucağına bağlı 13 köyü vardır. Yüzölçümü 1152 km2 olup, nüfus yoğunluğu 59’dur. İlçe topraklan ovalıktır. Bu ovanın etrâfı alçak tepelerle çevrilidir. İlçe sınırları dışında doğup, topraklarını sulayan Gönen Çayı en önemli akarsuyudur. Gönen Ovası; Sarıköy Vâdisi boyunca ba
Balıkesir Bandırma karayolu üzerinde Manyas Gölü kıyısında bulunan Kuş Cenneti Millî Parkı.
BALIKESİR
tıya uzanan Sarıköy Ovası, Kuzeydeki Tahir Ova bölümlerinden meydana gelir. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, mısır, ayçiçeği, fasulye, bakla, pancar, tütün ve susamdır. Meyvecilik gelişmiş olup, karpuz ve şeftalisi meşhurdur. Ayrıca üzüm ve elma da yetiştirilir. Hayvancılık ilçe ekonomisinde önemli yer tutar. En çok koyun ve sığır beslenir. Tavukçuluk ve arıcılık oldukça yaygındır. Ekonomide önemli yer tutan etkinliklerden biridir. İlçe merkezindeki kaplıcalar, geniş konaklama ve tedâvî tesisleri ile Türkiye çapında meşhurdur. Marmara kıyısındaki Denizkent, yaz turizmi bakımından önemli bir sayfiye yeridir. Deniz kıyısında yazlık evler ve siteler vardır. İlçe topraklarında civa yatakları mevcuttur. Un, yem, süt ve süt ürünleri, salça başlıca sanâyi kuruluşlarıdır. İlçe merkezi Gönen Ovaslpın ortasında ve Gönen Çayının doğu kıyısında kurulmuştur. 1953 ve 1964’te büyük zelzele felâketi yaşamıştır. İl merkezine 104 km mesâfededir. İlçe belediyesi 1884’te kurulmuştur. Havran: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 25.711 olup, 8878’i ilçe merkezinde, 16.833’ü köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 26 köyü vardır. Yüzölçümü 559 km2 olup, nüfus yoğunluğu 46’dır. İlçe toprakları kıyıdan içeri doğru daralarak uzanan ova ile bu ovayı kuzey ve güneyden sınırlayan dağlardan meydana gelir. Kuzeyinde Kaz Dağı, güneyinde Madra Dağı yer alır. Ovayı sulayan Havran Çayı ilçenin başlıca akarsuyudur. Dağlar ormanlarla kaplıdır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünü zeytindir. Bunun dışında az miktarda mandalina, pamuk, incir, pancar, tahıl, üzüm ve baklagiller yetiştirilir. Hayvancılık ekonomide önemli yer tutar. Arıcılık gelişmiştir. Bâzı köylerde işletilen demir ocakları vardır. İlçe merkezi, ovanın en alçak kesiminde, Havran çayının batı kıyısında kurulmuştur. Balıkesir’i Burhâniye üzerinden İzmir’e bağlıyan yol üzerindedir. İl merkezine 78 km mesâfededir. 1943 ve 1953’teki zelzeleler ilçede büyük zarâra‘sebeb olmuştur. İlçe belediyesi 1930’da kurulmuştur. İvrindi: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 37.181 olup, 5019’u ilçe merkezinde, 32.162’si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 24, Gökçeyazı (Ergama) bucağına bağlı 6, Kayapa bucağına bağlı 8 ve Korucu bucağına bağlı 25 köyü vardır. Yüzölçümü 751 km2 olup, nüfus yoğunluğu 50’dir. İlçe toprakları genelde dağlıktır. Batısında Kaz Dağı, güneybatısında Madra Çayı yer alır. Dağlardan kaynaklanan suları, Madra Çayı toplar. Kocaçay adıyla bilinen diğer bir akarsuyun Mad
Yeni Rehber Ansiklopedisi 179
ventepe bucağına bağlı 15 ve Gölcük bucağına bağlı 6 köyü vardır. Yüzölçümü 1433 km2 olup, nüfus yoğunluğu 36’dır. İlçe toprakları dağlıktır. Kuzey, kuzeydoğu ve doğusunda Alaçam dağları, güneyinde Demir- ci-Simav Dağları, batısında Gölcük Dağı yer alır. İlçe merkezinin çevresinde yer alan ve fazla geniş olmayan düzlükler Sındırgı Ovası olarak bilinir. Dağlardan kaynaklanan suları, SiVnav Çayı toplar. Simav Çayı üzerinde yapılan Çaygören Barajının arkasında sun’i bir göl meydana gelmiştir. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, üzüm, arpa, susam, tütün, elma ve pancar olup, ayrıca az miktarda ayçiçeği ve pamuk yetiştirilir. Hayvancılık ekonomide önemli yer tutar. Köylerde halı, kilim, seccade ve heybe dokumacılığı yaygındır. İlçe topraklarında, kil, kaolin ve perlit yatakları vardır. İlçe merkezi Simav Çayının batı kıyısında, eski Balıkesir-İzmir karayolu üzerinde kurulmuştur. Eski ismi Kuruköy’dür. İl merkezine 60 km uzaklıktadır. İlçe belediyesi 1884’te kurulmuştur. Susurluk: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 43.022 olup, 18.906’sı ilçe merkezinde, 24.116’sı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 29, Göbel bucağına bağlı 7 ve Ömerköy bucağına bağlı 10 köyü vardır. İlçe topraklan fazla yüksek olmayan engebeli arâziden meydana gelir. Doğusunda Çataldağ yer alır. Dağlık bölgeler ormanlarla kaplıdır. İlçe topraklarını sulayan Susurluk Çayı Vâdisinde yer alan düzlükler önemli tarım alanlarıdır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, pancar, ayçiçeği, mısır, arpa, nohut ve bakla olup, ayrıca az miktarda üzüm, susam, elma, fasulye ve pamuk yetiştirilir. Hayvancılık ekonomide önemli yer tutar. Şeker fabrikası en önemli sanâyi kuruluşudur. İlçe topraklarında antimon ve jips yatakları vardır. İlçe merkezi Susurluk Çayı batı kıyısında hafif eğimli bir alanda kurulmuştur. 1858’de Kırım ve 1877 Türk-Rus savaşları sonunda Kafkasya, Kırım ve Balkanlardan gelen göçmenlerle büyümüş, 1829’da bucak ve 1926’da ilçe olmuştur. İl merkezine 39 km mesâfededir. İstanbul-İzmir karayolu ilçe merkezinden geçer. Balıkesir-İzmir demiryolu ilçenin batısından geçer. İlçe belediyesi 1889’da kurulmuştur. Târihî Eserler ve Turistik Yerleri Balıkesir târihî eseri, kaplıcaları ve deniz ke- nanndaki dinlenme ve kamp tesisleri yönünden çok zengindir. Marmara ve Ege denizinde sâhili bulunan Balıkesir, Türkiye’nin en gelişmiş ve seçkin bir turizm bölgesidir. Yıldırım Câmii ve Külliyesi: Balıkesir’in en eski Osmanlı eseridir. 1388’de Yıldırım Bâyezîd ta
BALIKESİR
rafından yaptırılmıştır. Câmi, medrese ■ve imâret- ten meydana gelen külliye büyük bir avlu içindedir. 1818 ve 1897 senelerinde tâmir görmüştür. Medrese 12 odalıdır. Zağanos Paşa Câmii ve Külliyesi: Fâtih Sultan Mehmed Hanın vezirlerinden Zağanos Paşa -1461’de yaptırmıştır. Câmi, türbe ve hamamdan meydana gelen külliyeden sâdece hamam, ilk hâliyle günümüze kadar gelmiştir. 1897 depreminde yıkılan câmi ve türbe, 1908’de yeniden yaptırılmıştır. Câminin mihrabı son dönem Türk sanatının bütün özelliklerini taşımaktadır. Yeşilli Câmii (Hisariçi Câmii): Kimin tarafından yaptırıldığı bilinmeyen câmi, 1786’da Kü- lahçızâde Hacı Mustafa Efendi tarafından tâmir ettirilmiştir. Eski Kuyumcular Mahallesindedir. İbrâhim Bey Câmii (Hacı Arif Ağa Câmii): 1465’te Zağanos Paşanın oğlu Mehmed Çelebi tarafından yaptırılmıştır. Daha sonra yıkılan câmi, İbrâhim Bey tarafından yeniden yapılmış ve 1899’da Hacı Ârif Ağa tâmir ettirmiştir. Minâresi üç şerefelidir. Namazgâh: Karesi Beyliği döneminde, 1433 senesinde yapılmıştır. Yıkık durumdadır. Hamidiye Câmii: Ayvalık’ta Sultan İkinci Abdülhamîd Han tarafından yaptırılmıştır. Ayvalık’ta OsmanlIlardan kalma tek eserdir. Ulu Câmi: Edincik’te 1382’de Abdullah Efendi tarafından yaptırılmıştır. Kurşunlu Câmi: Edremit’te olup, tanınmış ulemâdan Yûsuf bin Habib için 15. asırda yaptırılmıştır. Câminin bir medresenin olduğu bilinmekle berâber, günümüze ulaşmamıştır. Eşref Rûmî Câmii: Edremit’tedir. Osmanlı mîmârîsinin son devir özelliklerini yansıtan câmi yabancı mîmârlar tarafından yapılmıştır. Hüdâvendigâr Câmii: Sultan Birinci Murâd Han devrinde yaptınlmıştır. İlk dönem Osmanlı mî- mârî özelliklerini taşır. Hacı Ahmed Câmii: Burhâniye’de olup, buranın tek câmisidir. Kare plânlı câminin duvarlarında granit kullanılmıştır. Karesi Bey Türbesi: Karesioğullarından Karesi Bey ile beş oğlu bu türbede bulunmaktadır. Türbenin aslı Osmanlı Devleti zamânında Ampir üslûbunda yapılmıştır. Paşa Sultan Türbesi: Hacı İl Bey ilkokulunun yanındadır. 1471’de yapılmıştır. İçinde iki lahit olup, biri Paşa Sultan’a âittir. Kız Dede Türbesi: Edincik’in Hisar Mahallesinde olup, 1413’te yaptırılmıştır. Veli Bey bin Hacı Yâkûb’un oğlu gömülüdür. Ali Şuûrî Medresesi: Sahnihisar Mahallesindedir. 1862’de Ali Şuûrî tarafından yaptırılmıştır. 1897 depreminde yıkıldı ise de 1906’da Kâdı Ab- dülhalîm tarafından tekrar inşâ ettirilmiştir. Günümüzde ilkokul olarak kullanılmaktadır.
Yeni Rehber Ansiklopedisi 181
BALİNA
x e Kaplıcası Ömer Köy Kapması ve Acıcarü Mâdensuyu, ilsı-
Jan diğer ^ llcalardT; . ânndaki di’nlennle yerlerı: AYvaA ltm k y Çamlık. Ali Bey Ada- ı Ören. Edremit, Akçay, Göl Pınar, , — Jek, £uğra, Zeytinliada, Bandırma, ■5önen, Karakum, Taraca, Marmara Ada- S&ı, Avşa Adası, Paşa Limanı, Ekinlik Adası ve Çınarlı Köyü deniz kıyısı dinlenme merkezleridir.