BALON

İçine havadan daha hafif gaz veya sıcak hava doldurularak uçması sağlanan, kumaş, kâğıt, kauçuk naylon, poliüretan veya neopren gibi maddelerin karışımından küre veya armut biçiminde yapılan bir uçma aracı. Kullanıldığı gâyeye göre insanların binmesi veya muhtelif araçların yerleştirilmesi için bâzılarmın altında bir sepet ve bu sepeti balona tutturmaya yarayan bir de ağ bulunur. Balonlarda, hafif gaz olarak hidrojen ve helyum kullanılır. Hidrojenin yanıcı, helyumun ise pahalı olması birer dezavantaj teşkil etmesine rağmen kaldırma kuvveti ve dayanıklılık bakımından hidrojen daha iyidir. Hidrojenle şişirilen balonlar küre biçimindedir. Hidrojenin sızıp kaçmasını önlemek için balon zarfına kauçuk veya noepren emdirilir. Balonun altında bir sap kısmı, üstünde ise sepetten kumanda edilen bir supap bulunur. Bu supap, balon yükselirken havanın yoğunluğunun ve buna bağlı olarak basıncının, balon iç basıncına göre azalması neticesi patlamayı önlemek için balon içindeki gazı kısmen boşaltmaya yarar. Balonun yükselip alçalması için ağırlığın azaltılıp-artınl- ması gerekir. Yükselirken “safra atmak” diye ad- landınlan kum torbaları atılarak ağırlık azaltılır. Alçalırken ise ağırlığı artırmak mümkün olmadığından supap açılarak gazın bir kısmı boşaltılır. Hacim küçülmesi neticesi (buna karşılık kütle çok az değişir) kaldırma kuvveti azalmış olur. Sıcak havayla doldurulan balonlar armut biçiminde tabiî bir şekil alır. Daha emniyetli ve ucuzdur. Fakat kaldırma gücü ve mukâvemeti azdır. Balonun altında propan gazıyla çalışan çelik tellerle bağlı bir brülör bulunur. Brülörün ısıttığı hava, balonun altındaki açıklıktan içeri dolar. Balonu alçaltıp yükseltmek için brülörü çalıştırıp durdurmak kâfidir. Brülör çalışmayınca hava soğur ve balon alçalır. Balonlar yere indiği zaman rüzgârın etkisiyle uzaklara sürüklenmesini önlemek için balonun çabucak sönmesini sağlayan Haplar geliştirilmiştir. Balonun uçma prensibi: Balonun sağa sola hareket etmesi, güdümlü balonlar hâriç, rüzgârın yönüne bağlıdır. Burada önemli olan balonun alçalıp yükselmesidir. Bu da bir cismin, yoğunluğu kendisinin yoğunluğundan daha fazla olan bir sıvı veya gaz içinde batmayıp, yerçekimi kuvvetinin tersi yönünde, yâni yukarı doğru yükselmesi prensibine dayanır. Yoğunluğu fazla olan madde yerçekimi kuvveti etkisiyle dâimâ yoğunluğu az olan
1784 yılından sonra balon stratosfer araştırmaları için kullanılmaya başlandı. 1900’lerden sonra da balonla 20 km’den daha yükseklere çı- kılabildi. Balon 1794’ten îtibâren savaş alanlarına girdi. Fransız İhtilâlinde, ABD İç Savaşında, Birinci Dünyâ Savaşında balonlar sivil savunma ve askerî gözleme aracı olarak kullanıldı. İkinci Dünyâ Savaşında Japonlar, hidrojenli kağıt balonlara bomba yükleyerek ABD ve Kanada’ya doğru salıp bombalama gâyesiyle kullandılar. Yine aynı savaşta balonlardan meydana getirilen engellerle gemiler ve şehirler hava saldırılarından korunmaya çalışıldı. 1955’lerde balonlarla uçuş bir spor olarak tekrar moda oldu. Hâlâ 3-4 bin metrekübe varan büyüklükte sıcak havalı spor balonu yapılmaya devam edilmektedir. Günümüzde balon: Balonlar yerle bağlantıları kesildiği anda uçmaya (havalanmaya) başlarlar. Diğer hava araçları gibi (uçaklar, helikopterler) havalanmak ve havada kalmak için sürekli enerjiye ihtiyacı olmadığından, her geçen gün üzerinde yapılan çalışmalar artmaktadır. Yalnız balonlar havada hızlı gidemez. Fakat, diğer araçlardan farklı olan tarafları da vardır. Bunlar sessiz gitmesi, gövde ve diğer parçalarının uzun ömürlü ve
Balonlarla çıkılan yükseklikler her geçen gün artmaktadır. 1783 yılında 400 m ile başlayan bu çıkış 1980’de 16.750 metreye ulaşmıştır. Dünyanın en yüksek noktası olan Everest Tepesinin yüksekliği ve Jumbo Jet uçaklarının uçuş irtifala- rı göz önüne alındığında balonlarla çıkılan mesafenin önemi daha iyi anlaşılır.
1 9 8 0
1 6 7 5 0 m .
1 9 7 2 11 000 m
/ \#* / EV ER ES T \
/ 8 8 8 2 m . ‘•
az bakım isteyen bir yapıya sâhip olmalarıdır. Balonların bir avantajı da uçakta olduğu gibi bir yerden bir yere giderken taşıma aracı değiştirmeye (aktarma yapmaya) ihtiyaç göstermemesidir. Hava alanı gerektirmeyen balonlar 500 kilometrelik bir menzil için özellikle uygundur. Bu uzaklıktan fazla olan mesafelerde uçakların hızı karşısında balonlar mağlup olmaktadır. Son yapılan balonlar kauçuk kaplama polyester bir malzemeden îmal edilmektedir. Yüksekliği 15 metreye varan bu enerjisiz nakil vâsıtalarının yolcu için ayrılan bölümü 7 m boyunda 2,4 m yüksekliğindedir. Pilot hâricindeki 6 kişiyi, 60-65 km/h hızla taşıyabilir. Yeni plânlanan balonlar ise daha büyük kapasiteli olup, 80 ton ağırlığı 260 km/h hızla taşıyabilecektir.