BASÎRETÇİ ALİ EFENDİ

Osmanlı Devletinin son devir gazetecilerinden. 1838’de doğdu. Babası ilmiye sınıfındandı. Basiret Gazetesini çıkardığı için Basîretçi Ali ismi ile meşhur oldu. Enderûnda tahsîl görerek, saray hizmetlerinde bulundu. 1863’te Maliye Nezâreti tahsilat memuru oldu. Basîret Gazetesini çıkarmak için hükümete 1866’da başvurdu ise de, çıkan Girit İsyânı iznin gecikmesine sebeb oldu. İsyânın bastırılmasından sonra yayın izni alan Ali Efendiye, hükümet 300 altın yardım etti. Gazete Cumâ ve Pazar hariç haftada 5 gün yayınlanmaya başladı (23 Ocak 1870). Geniş yazar kadrosuyla Basîret, kısa zamanda zamânının en çok alâka gören gazetesi oldu. Fransa-Prusya Savaşı sırasında gazetesinde Al
manya’nın kazanacağını yazan Ali Efendi, savaş bitiminde Almanya’nın galip gelmesi üzerine Başvekil Prens Bismark tarafından Almanya’ya dâvet edildi. Ziyâreti sırasında Prens Bismarck, Ali Efendiye bir matbaa makinası hediye etti. Dönüşünde ayrıca Kahkaha adında bir mizah dergisi çıkarmaya başladı. Çırağan Vak’asından birgün önce Ali Süâvî’nin bir yazısını yayınlandığı için gazetesi kapatıldı ve kendisi de’tertibe dâhil olduğu kanâati ile gözaltına alındı (1878). Mahkeme neticesinde diğer suçlularla birlikte Kudüs’e gönderildi. 1884’te gazete çıkarmamak şartı ile İstanbul’a gelmesine izin verildi. Bir süre sonra Suriye’de bir nahiyeye müdür olarak tâyin edildi: Daha sonra sırasıyla Lâdik, Hayfa, Karaburun, Söke ve Erdek’te kaymakamlık yaptı. İkinci Meşrûtiyetin ilânı üzerine kaymakamlık vazifesinden istifâ ederek, İstanbul’a geldi ve tekrar Basîret’i çıkarmaya başladı. Fakat artan gazete sayısı ve devrin şartları yüzünden tutunamadı ve yayın hayatından çekildi. 1912’de Kalamış’taki evinde öldü. Ali Efendinin, çıkardığı gazeteden başka iki küçük eseri vardır. Bunlar bir layiha olan Yıl- dız’ın Hatâsı, Devlet-i Aliyye-Rusya Muhârebesi (1293) ile İstanbul’da Yarım Asırlık Vekâyi-i Mühimme’dir.