BASKETBOL

top, elle oynanır. Ayak ile vurmak yasaktır. Kasti olmayarak topun ayak ile temâsı cezayı gerektirmez. Topun ilerlemesi pas vermek veya yerde zıplatmak sûretiyle olup ele alınarak ilerlenemez. Oyunun kuralları da oyunu sür’atlendirici özelliklere sahiptir. 3 sâniye, 5 sâniye, 10 sâniye ve 30 saniye kuralı gibi. Hücum anında hücum eden takımın oyuncusu topsuz olarak râkip takımın serbest atış sâhası içerisinde 3 sâniyeden fazla kalamaz. Bir oyuncu, topu; top sürmeden ve pas vermeden elinde 5 sâniyeden fazla bekletemez. Topu kendi sâhasında ele geçiren takım, sâ- hasını 10 sâniyede terketmek mecbûriyetindedir. Rakip sâhada ise en geç 30 sâniye zarfında topu baskete atmak için teşebbüste bulunmalıdır. Rakip sâhaya geçen takım topla berâber tekrar kendi sahasına dönemez. 30 sâniye kuralında son yapılan değişiklikle hücûm hâlindeki takım, topu kaybedip tekrar kullanma hâlinde zaman sıfırlanmadan kaldığı yerden devâm eder. Basketbol maçları iki sâ- ha, bir sayı, bir saat ve bir de istatistik hakemi tarafından idâre edilir. Maç süresince istenildiği kadar oyuncu değiştirme hakkına sâhip olan takımlar; sâhaya beşer kişi ile çıkarlar. Maç, misâfir takımın kendi basket seçmesi, şâyet tarafsız bir sâha ise kur’a ile basketlerin seçilmesinden sonra hakemin hava atışı ile başlar. Yirmişer dakikadan iki devre hâlinde oynanan maçta devre arası 10 dakikadır. Her takım bir devrede 2 mola alma hakkına sâhiptir. Oyuncular numaralı fanila, şort, çorap ve tabanı lastik olan bez bot giyerler. Sâha hakemleri masa hakemlerine el-kol işâretleri ile oyundaki durumları izâh ederler. Bu sebepten işâretlerde bir karışıklığa meydan vermemek için sporcuların giydikleri formalarda 1, 2, 3, rakamları bulunmaz.
Basketbolün önemli bir diğer özelliği de, rakib oyuncuların hareketlerine mânî teşkil edecek hareketlerde bulunmamaktır. Çünkü oyuncuların yaptıkları her şahsî ve teknik hatâ karşı takıma avantaj kazandırır. Hücûm hâlinde olan oyuncuya yapılan hareket serbest atışla çezâlandırılır. Yaptığı şahsî ve teknik hatâları beş olan oyuncu maçtan çıkartılır ve yerine başka oyuncu girer. Atılan oyuncu tekrar oyuna giremez. Bir takımın bir devrede aldığı toplam faul miktarı 7 olursa, bundan sonraki yapacakları her faul için rakip takım serbest atış hakkı kazanır. Basketbol maçlarında topun oyun dışında olduğu zaman, serbest atışlarda, molalarda, kronometre durdurulur. Çünkü bu gibi durumlar süreye dâhil edilmezler. Topun basketten geçmesi atan takıma üç sayı çizgisi adı verilen dâirenin dışından yapılmışsa üç, içinden yapılmışsa 2 puan, serbest atışlarda ise 1 puan kazandırır. En çok sayı yapan takım maçı kazanır. Berâberlik hâlinde maç 5 dakika uzatılır. Be- râberlik yine bozulmazsa maç herhangi bir takımın en az bir sayı öne geçmesine kadar devâm eder. Fiba kurallarına göre basketbolda diğer ölçüler ve kurallardan bâzıları aşağıdaki gibidir: Üç sayı çizgisi 6.25 metredir. Bu çizgiden atılan basketler 3 sayı olarak kaydedilir. Beşinci faülünü alan veya diskalifiye edilen oyuncunun değiştirilmesi süresi 1 dakikadır. Çember üstünde var sayılan silindir içinde top çembere çarptıktan sonra temas serbesttir. Rakibi tarafından veya rakipleri tarafından yakından marke edilen bir oyuncu, topu bilerek rakibine çarptırır ve top dışarı çıkarsa, topun en son dokunan çizgileri dışından oyuna sokmak üzere aynı oyuncuya verir. Bu durum, topu oyuna sokacak takıma yeniden bir 30 sâniye hakkı vermez.
Basketbol oyunları. ABD okul ve üniversite liglerinde kullanılan alan, (ssolda) Uluslararası ölçülerde basketbol alanı (sağda).
Yeni Rehber Ansiklopedisi 245
BASKETBOL
vot hareketi yapması ve oyuna sokmasıdır. Bu hareket de kurallara uygundur. 9. Fumble: Uzun yıllardır basketbol oyun kurallarının bir parçasıdır. Fumble, bir oyuncunun topu kazaen elinden düşürmesi ve onu tekrar yere vurduktan sonra tutmasıdır. Fumbleler sürüş olmayıp top sürmenin başlangıcında veya sonunda yapılabilir. Ayrıca, sayı olarak da kısıtlanmamıştır. 10. Topa blok: Şut veya pas amacı ile ve topla birlikte sıçrayan bir oyuncu, rakibinin bir veya iki eliyle topu bloke etmesi sonucunda topla berâber yere düşerse kural ihlâli yapmış olur. 11. Atış hâlindeki oyuncu: Sayı için, sepete doğru sürüş yapan (drive) oyunculara bu esnada yapılan faullerde atış hâli şu şekilde değerlendirilmelidir: Bir oyuncunun topu sepete atmak için adım hareketini bitirdikten sonra kol hareketine başlaması sayı için atış hâlinde sayılması bakımından geçerlidir. Yâni drive yapan bir oyuncu adımlarını tamamlayıp kol hareketine başladığı an atış hâline gelmiş sayılır. 12. Geri pas: Geri pas kuralına yeni bir istisna getirilmiştir. Orta dairede yapılan bir hava atışı esnâsmda ön sahada sıçrayan bir oyuncu havadayken topu kazanır ve arka sahaya düşerse ihlal olmaz. 13. Serbest atışlar: Serbest atışlar esnâsmda oyuncuların serbest atış bölgesi etrâfındaki kulvarlara dizilmesi şu şekilde olacaktır: – Dip çizgisine en yakın olan ilk boşluklar savunma oyuncularından ikisine, – Bundan sonrakiler hücum oyuncularından ikisine, – Üçüncüsü de yine savunma oyuncularından ikisine âittir. – Bu yerlerde bu oyunculardan başka kimse yer alamaz. Ayrıca, oyuncular kendilerine ayrılan yerleri kullanmazlarsa diğer takım oyuncuları kullanamazlar. Serbest atışın dışında kalan diğer bütün oyuncular serbest atış çizgileri ve yarım dairesinden en az 1 metre uzakta olmalıdırlar. Serbest atış atılırken dizilen oyuncuların ve atış yapan oyuncunun dikkat etmesi gereken hususlar şöyledir: – Atış yapan oyuncu top çembere vurmadan önce bulunduğu yeri terkedemez, – Serbest atış bölgesindeki kulvarlara dizilen oyuncular top atış yapan oyuncunun elini terk ettikten sonra tahditli bölge içine girebilirler,
– Serbest atış bölgesinin dışında kalan ve dizilmeyen bütün oyuncular top çembere değdikten sonra bu bölgeye girebilirler. Serbest atışı atan oyuncu atış yaparken aldatıcı bir hareket (feyk) yaparsa bu kâide ihlâlidir. Böyle bir durumda top atış yapan oyuncunun rakibine ve kenardan verilir. 14. Hataların düzeltilmesi: Yeni kurallara göre bâzı hatâlar hakemler tarafından düzeltilebilir. Bunlar: – Geçerli bir serbest atış veya atışların muteber sayılmaması, – Geçersiz serbest atış veya atışların muteber sayılması, – Yanlış bir oyuncuya serbest atış veya atışların yaptırılması, – Yanlış sepete serbest atış yaptırılması, – Yanlışlıkla bir sayı verilmesi veya iptal edilmesidir. Bu gibi durumlarda top oyundayken öldükten sonra tekrar canlanıncaya kadar geçecek süre içinde hataların düzeltilmesi gerekmektedir. 15. Kasdî fauller: Kasdî faullerin, bu yeni değişikliklerle, daha iyi tanımlanmasına çalışılmıştır. Kasdî faul, toplu veya topsuz bir oyuncuya, hakemin takdirine göre, bilerek ve isteyerek yapılmış şahsî bir fauldür. Yapılan hatanın şiddetle ilgisi yoktur. 16. Elle dokunma: Yeni oyun kural değişikliklerinin en önemlilerinden biri, savunma oyuncularının uyguladığı elle kontrolün kaldırılmasıdır. Elle kontrol bir savunma oyuncusunun el veya ellerini kullanarak rakibinin ilerlemesini engellemesi veya başka bir savunma oyuncusuna yardımcı olmadır. Bu temas savunma oyuncularına haksız bir avantaj sağladığından yasaklanmıştır. 17. Kavga: Basketbol oyununda oyunun gereksiz yere sertleşmesini önlemek ve aşın derecede yapılan faullerin önüne geçmek için bâzı yeni kararlar alınmıştır. Bir oyuncunun döğüşmesi, kavga etmesi diskalifiye edici bir hatadır. Kezâ yedek oyuncu olarak takım sırasında oturan ve kavga için sahaya giren bir oyuncu derhal sahadan uzaklaştınlmalı ve bu durumda antrenöre teknik faul verilmelidir. 18. Faullerin uygulanması: Faullerin uygulanmasında büyük çapta değişiklikler yapılmış ve oyun fazı, seçme hakkı, müteaddit hatâ, aynı anda yapılan fauller gibi uygulamalar yürürlükten kaldırılmıştır. Eğer sahadan bir sayı yapılmışsa top oyuna dipten sokulacaktır. Birbirini götürmeyen bütün hatâların cezâları meydana geldikleri sıraya göre uygulanacaktır.