BAYRAM PAŞA

Osmanlı vezîr-i âzamların- dan. İstanbul’da doğmuştur. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. Gençliğinde Yeniçeri Ocağına girip sırasıyla Ocak Ağası, Kul Kethüdâsı ve 1623’de Yeniçeri Ağası oldu. 1625 yılında vezirlik rütbesiyle Mısır Vâlisi olan Bayram Paşa, İstanbul’da Kubbe Vezîri bulunduğu sırada Tabanı Yassı Mehmet Paşanın azli üzerine vezîr-i âzam tâyin edildi (Şubat 1636). Dördüncü Murâd Bağdât Seferine çıkışında Bayram Paşayı da yanma aldı. Ancak ordu Ur- fa’ya yakın Celab mevkiine geldiğinde Bayram Paşa vefât etti (Eylül 1638). Cenâzesi İstanbul’a nakledilip Cerrahpaşa’daki türbesine defnedildi.
Sadrazam Bayram Paşanın yaptırdığı Haseki Câmii- nin haziresindeki türbesi.
Yeni Rehber Ansiklopedisi 301
. ng
BAZ
Muhyiddîn Yavsî tarafından sürdürüldü. Tarikat silsilesi dört kişi vâsıtasıyla Akşemseddîn’in Hamza Şâmî adlı halifesine ulaşan Bolulu Himmet Efendi, Bayrâmiyye’nin Himmetiyye şûbesini kurdu. Bayrâmiyye yolu son dönemlere kadar bu şûbe vâsıtasıyla devam etti. Hacı Bayram-ı Velî’nin halifelerinden feyiz alan Muhammed Üftâde’nin halifesi Aziz Mahmûd Hüdâyî’nin kurduğu Celve- tiyye yolu da Bayrâmiyye’nin kolu sayılır. Bayrâmiyye yolunun bir kolu da, Hacı Bay- ram-ı Velî’nin talebesi Ömer Sikkînî tarafından kurulan Melâmiyye’dir. Bayrâmiyye yolunda esas olan cehrî yâni açık zikirdir. Bâzı kolları ve şûbeleri ise cehrî zikrin yanında hafi, yâni gizli zikri de kabûl ederler. Bayrâmiyye yolunun Ankara’daki dergahının (Asıtane) şeyhliğini Hacı Bayrâm-ı Velî’nin vefâ- tından sonra büyük oğlu Ahmed Baba yürüttü. Ondan sonra Hacı Bayram-ı Velî hazretlerinin torunu Edhem Baba şeyhlik makamına geçti. Bu zamandan, tekke ve zâviyelerin kapatıldığı 1925 senesine kadar âilenin en büyük ve en lâyık oğulları meşihatları pâdişâh beratlarıyla tasdik edilerek şeyhlik vâzifesini sürdürdüler. Dergâhın yirmi yedinci ve son şeyhi 1945 senesinde vefât eden Şem- seddîn (Bayramoğlu) Efendiydi. Bayrâmiyye yolunun Ankara dışında bulunan tekke ve zâviyeleri ise şunlardı: Edirne’de Ayşekadın Mahallesinde Sultan Hacı Bayram adlı bir zaviye; İstanbul’da Yavuz Sultan Selim Câmii yakınlarında Sultan İkinci Bâyezîd tarafından Bayrâmiyye tekkesi olarak yaptırılan daha sonra Hal- vetiyye yolunun Sivâsiyye koluna intikal eden Si- vâsî Tekkesi; Bayrâmiyye’nin Himmetiyye koluna âit Eyüb civârında Abdi Baba Tekkesi; Topka- pı’da Kızlar Ağası Mehmed Ağanın inşâ ettirdiği câmi içinde Bâyezîd Ağa Tekkesi; Üsküdar Sala- cak’ta Emekyemez (Etyemez) Tekkesi; Kâğıthane’de Abdüssamed Ağa Tekkesi; Üsküdâr Divit
Bayrâmiyye Kavuğu.
İstanbul Kasımpaşa’da Bayrâmiyye yolunda faaliyet göstermiş olan Hâşimî Osman tekkesinin tevhidha- nesi. Günümüzde tevhidhane, tekke şeyhlerinin türbesi haline gelmiştir.
çiler’de Bezcizâde Muhyiddîn Efendi Tekkesi; Şehremini Altımermer’de Tavîl Mehmed Efendi Tekkesi; Aksaray’da Cismilatîf Tekkesi; Üskü- dâr’da Nakkaşpaşa’da Himmetzâde Tekkesi; Kasımpaşa’da Hâşimî Osman Tekkesi. Bu yapıların birkaçı 1840 senesinde bile arsa hâlinde bulunuyordu. 1889’da İstanbul’da dört Bayramî tekkesinin faâl halde olduğu kaydedilmişti. Tekkelerin kapatılmasından bir yıl önce (1924); Emekyemez (Etyemez), Himmetzâde, Fâtih Çarşamba’da Mehmed Ağa Câmii, Şehzâde- başı Bozdoğan Kemerinde Helvâyî Yâkub tekkeleri bulunmaktaydı. Bugün bu tekkeler ya harab halde veya gâyesi dışında kullanılmaktadır