Brown, Robert Hanbury

Brown, Robert Hanbury 18 Hollanda adıyla bilinen Avustralya’yı dolaş­ mış olan Banks, Brown’in ilgi ve yeteneğinden çok etkilendi ve Matthew Flinders komutasında Avustralya’nın kuzey ve gü­ ney kıyılarında bir inceleme gezisine çıkacak olan “Investigator” gemisindeki doğabilim uzmanlığı için Brown’i önerdi. 18 Temmuz 1801’de yola çıkan gemi 8 Aralık 1801’de Batı Avustralya’daki King George’s Sound’a ulaştı. Brown, çok zengin bir bitki örtüsüyle kaplı olan bu yörede Haziran 1803’e değin kalarak, ünlü bitki ressamı Ferdinand Bauer’in resimleyeceği kapsamlı bir bitki koleksiyonu derledi. 13 Ekim 1805’te İngiltere’ye dönünce de, toplamış olduğu yaklaşık 3.900 türün sınıflandırılmasıyla uğraştı. Gezi sonuçlarının bir bölümünü Prodromus Florae Novae Hollandiae… (1810; Yeni Hollanda Florası­ na Giriş) adıyla yayımladı, ama kitabın az satılması nedeniyle düş kırıklığına uğrayarak yayını tek ciltte kesti; gene de, Brown’ ın başyapıtı olan bu kitap, sistematik botaniğin klasikleri arasında sayılır. Brown’in küçük ama önemli ayrıntılara ilişkin gözlemleri, Proteaçeae familyasının bitkilerine ilişkin yapıtında da göze çarpar; bu çalışmasında Brown, cinslerin tanımlanmasında çiçektozu tanelerinin özelliklerinden yararlanılabileceğini gösterdi. Banks, 1810’da zengin kitaplığının, 1820’de ölmeden önce de eşsiz bitki koleksiyonunun ömür boyu bakımını ve yönetimini Brown’a bıraktı. Brown, 1827’de British Museum’ın yeni kurulan botanik bölümü­ nün yöneticiliğine getirildiğinde, söz konusu koleksiyonu da bu müzeye aktardı. 1828’de A Brief Account of Microscopical Observations (Mikroskopla Gözlemler Üzerine Kısa Bir Açıklama) adlı bir kitapçık yayımladı. Bu çalışmasında, Clarkia pulchella’nm canlı çiçektozları arasında sürekli hareket eden parçacıklar gözlemlediğini, sonradan birçok bitkinin canlı ve ölü çiçektozlarını inceledi­ ğinde de aynı hareketli parçacıklara rastladığını bildiriyordu. Suda asıltı durumuna getirilen toz halindeki organik ve inorganik maddelerle yapılan deneyler, bu hareketin asıltı durumundaki maddenin genel bir özelliği olduğunu ortaya koydu. Fizikte büyük önem taşıyan bu olay Brown hareketi^ ) olarak bilinir. Brown, 1831’de, Orchidaceae ve Asclepiadaceae familyalarındaki döllenme süreçleri üzerinde çalışırken, hücrelerin içinde çekirdek adını verdiği bir yapının varlığını saptadı. Onun bu incelemeleri, mikroskopik çalışma alanındaki öncülüğünü ve verilerden geniş kapsamlı so