ÇOCUK EDEBİYATI

Aim. Kinderliteratur (f), Fr.
Litterature (f) infantile, İng. Children literature. Çocukların
okumaları, öğrenmeleri ve eğlenmeleri için edebî
türlerin hemen hepsinde yazılmış eserler. Bunlar arasında
çocuk şiirleri, hikâyeleri, masalları, romanları,
tiyatroları sayılabilir.
Dünya edebiyatında çocuklar için yazılmış eserlerde
eskiden yalnız öğretici ve yetiştirici olması düşünülürdü.
Bunların yanısıra eğlendiriceliği 18. yüzyıldan
sonra dikkate alınmaya başlanmış ve çocuk eserlerinde
bu hususa da yer verilmiştir. Tertiplenişi, resimleri ve
eğlendiriciliği çocuklara göre olan ilk kitap Jo h n Newbery
(1713-1767) tarafından yayınlandı.
Çocukların bilgi seviyeleri, psikoloji özellikleri,
yetişkinlerden ayrı kitaplar okumalarını gerektirir. Bu
kitaplar, dil, üslup, konu, fikir ve tez bakımından çocuğun
okuma, anlama, kavrama, zevk alma derecesine
uygun olmalıdır. Daha çok basit bir konu, açık ve
anlaşılır bir dil, akıcı bir üslup ve çocuğun yaşına uygun
bir fikir örgüsü, bu eserlerin belli başlı özelliklerindendir.
Her yaşta olağanüstü konular, anlatımda hareket
coc-ıvlm tarafından sevilir. Manzumelerin verimli ve
kafiyeli olması onlar için çok mühimdir. Bilhassa küçük
yo y k rJa ıwânâyı hiç düşünmeden tamamen uydurma
kelimelerden müteşekkil, fakat kafiye ve ses benzeşmeleri
mükemmel tekerlemeleri zevkle dinler ve söylerlerMeselâ; çocuklar 10 yaşlarına kadar masal dinlemek
ve okumaktan çok hoşlanırlar. Çünkü eşyaları canlandırmak
ve olmayacak işlere meraklıdırlar. Bu yaştanitibaren mâceralı esrargengiz hikâyeler, romanlar, bilgi
verecek kitaplar, teknik eserler dikkatlerini çekmeye
başlar. Kız çocukları ev, çocuk bakımı, mutfak, örgü
gibi yayınlara da ilgi gösterir olurlar.
Eskiden yalnız çocuklar için bir edebiyat yapılması
düşünülmezdi. Büyükler için yazılan kitapları çocuklar
da okurdu. H a tta dünyada çocuk edebiyatının zirve
eserleri sayılan Robinson Crusoe, Gulliver’in Gezileri,
Alis Harikalar Diyarında bile aslında çocuklar için yazılmış
değildi. Halk arasında anlatılan masallar da yalnız
çocuklar düşünülerek ortaya konmamıştır.
Dünya edebiyatında çocuklar için yazılmış meşhur
kitaplar arasında Charles Perrault’un Geçmiş Günlerin
Masalları, La Fontaine’in Fablieri (Manzum masalları),
Fenelon’un Telemak’ı, Grimm kardeşlerin Çocuk ve
Aile Masalları, Andersen’in Çocuklara Masallar’ı,
Colldi’nin Pinokyo’su, Arapların Binbir Gece Masall
hatırlanabilir. Bunlara yukarıda sayılan ve çocuklar
tarafından olağanüstü bir ilgi gösterilen Robinson Crusoe,
Gulliver’in Gezileri, Alis Harikalar diyarında eserleri
de ilâve etmek gerekir.
Ömer Seyfeddin, Aka Gündüz, M. F u at Köprülü gibi
şair ve yazarın yanısıra Orhan Seyfi Orhun, Enis Behiç
Koryürek, Nihal AdsıZ, Enver N a d Gökşen, Ceyhun
Atıf Kansu gibi edebiyatçı ve yazarlar da çocuk edebiyatı
sahasında çeşitli türlerde çalışmalar yaptılar ve eserler
verdiler. Bu arada Kemaleddin Tuğcu, Abdullah Ziya
Kozanoğlu, Yavuz Bahadıroğlu gibi yazarlar da çocuk
romanları sahasında son yıllarda başarılı oldular.
Çocuklar için ilk devamlı yayın İngiltere’de (1788)
çıkarılmış, bunu Fransa ve diğer ülkelerdeki örnekleri
takip etmiştir. Türkiye’de ilk çocuk yayını olarak
Mümeyyiz Gazetesi’nin aynı adla yayınladığı haftalık
nüshası gösterilir (1870). 1875’de Sadâkat Gazetesi,
1878-1922 arası Tercuman-ı Ahvâl Gazetesi çocuklar
için haftalık ekler çıkardılar. 1880’de çocuklar için
“Bahçe” Gazetesi çıkarıldı. Aynı yıllarda onbeş günlük
Çocuklara Kıraat, Vasıta-i Terakki, Çocuklara Arkadaş
dergileri yayınlanmıştır.
İkinci Meşrutiyet’e kadar İstanbul’da Çocuklara
Talim, Çocuklara Mahsus Gazete, Çocuklara Rehber
gibi gazeteler ve daha sonra da Tedrisat-ı İptidaiye
Mecmuası, Çocuk Bahçesi, Çocuk Duygusu, Çocuk
Yurdu, Çocuk Dünyası, Çocuk Dostu gibi haftalık,
onbeş günlük, aylık dergiler çıkarıldı. 1923-43 arası
yirmi yıl boyunca Türkiye’de çıkıp kapanmış olan
çocuk-öğrenci-gençlik dergi ve gazetelerinin sayısı 90’a
yakındır. Doğan Kardeş dergisi 1945 yılından itibaren
yayınlanmaya başlanmış, önce aylık iken 15 günlük vesonra haftalık olmuştur.
Çocuk yayınları, çocukların beden, zihin ve ruh sağlıkları
bakımından çok çok önemlidir. Bu yayınların
denetlenmesi gayesiyle 1927 yılında “Küçükleri Muzir
Neşriyattan Koruma Kanunu” adıyla 1117 sayılı kanun
çıkarılmıştır.
15 Kasım 1981 tarihinde yayma başlayan Türkiye
Gazetesi Çocuk Dergisi” millî düşünce, ahlâk, örf ve
adetlere değer veren, taklitten, yapmacıklıktan uzak,
çağın yeniliklerine ve gelişmelere açık yayın politikası ile
sahasında büyük başarı sağlamıştır. Ülkemizin en çok
satılan çocuk dergisi olan Türkiye Gazetesi Çocuk D ergisi
de dahil olmak üzere İstanbul’da bu gün 30’dan
fazla çocuk dergisi yayınlanmaktadır. Çeşitli gazeteler,
bankalar, yayınevleri, kişiler ve kuruluşlar bu sahadaneşriyat yapmaktadırlar.