ENVANTER

ENVANTER; Alm. Inventar (n), Fr. Inventaire
(m), İng. Inventory. Bir iktisâdî faaliyete konu, kıymetlerin
belirli bir devre sonunda birer birer takibine,
tartılmasına, ölçülmesine, sayılmasına ve
bu zamanki râyiçlere göre bedellerinin takdirine âit
işlemler.
Envanter, geniş mânâsı ile herhangi bir işletmenin
muayyen bir târihteki varlıkları ile borçlarının
sayılması ve değerlenmesi neticesinde bulunan
kesin miktar ve kıymetlerin tafsilâtlı olarak tesbit
edilmesi ve gösterilmesidir. Dar mânâsı ile ele
alındığında ise envanter, yalnız mal stokunun veya
mâmul ve yarı mâmüllerin veya ham madde ve
malzemenin sayılarak değerlenmesini ifâde eder.
Dar mânâda envanterin başlıca iki metodu bulunmaktadır.
Bunlar sürekli envanter ve hesap devresi
sonunda envanter alma metodlarıdır.
Türk Ticâret Kânunu’na göre, “Envanter çıkarmak;
saymak, ölçmek, tartmak ve değerlendirmek
yoluyla bilanço günündeki mevcutları,
alacakları ve borçlan kesin olarak ve ayrıntıları ile
tesbit etmektir.” Mevcutlar, alacaklar ve borçlar işletmenin
ekonomik değerlerini belirtir.
Vergi Usûl Kânunu’na göre, envanter çıkarmak;
bilânço günündeki mevcutları, alacakları ve
borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek
yoluyla kesin olarak ayrıntıları ile tesbit etmektir.
Ticârî geleneklere göre, tartılması, sayılması ve ölçülmesi
alışılmamış malların değerleri tahmînî
olarak tesbit edilir. Mevcutlar, alacaklar ve borçlar
işletmenin ekonomik değerlerini gösterir.
Envanter ile ilgili kânunlar: Bu kânunu düzenleyen
T.T.K. 75’inci maddesi aynen şöyledir:
“İlgililerin, işlemenin iktisâdî ve mâlî durumu
hakkında mümkün olduğu kadar doğru bir fikir
edebilmeleri için, envanter ve bilançoların ticârî
esaslar gereğince eksiksiz açık ve kolay anlaşılır
bir şekilde memleket parasına göre tanzimi lâzımdır.
Bütün aktifler en çok bilanço gününde işletme
için hâiz oldukları değer üzerinden kayıt
olunur. Borsada kote edilen emtia ve kıymetler o
günün borsa rayicine göre ve tahsil edilmeyen veya
ihtilaflı bulunanlar müstesna olmak üzere, bütün
alacaklar da îtibârî miktarlarına göre hesaplarıır. Pasifler, hususiyle bütün borçlar, şarta bağlı veya
vâdeli olsa bile, itibari değeri üzerinden hesaba
geçilir. Ticâret şirketleriyle ticâret kurumlarını
envanter ve bilançoları hakkındaki hususi hükümler
mahfuzdur.”
Vergi Usûl Kânunu’nun 186’ıncı maddesinde
şu tanım yapılmaktadır: “Envanter çıkartma; bilanço
günündeki mevcutları, alacakları ve borçları
saymak, ölçmek, tartmak ve değerlendirmek sureti
ile kesin bir şfekilde ve müfredatlı olarak tesbit
etmektir. Şu kadar ki, ticârî teâmüle göre tartılması,
sayılması ve ölçülmesi mutad olmayan malların değerleri
tahminen tesbit olunur. Mevcutlar, alacaklar
ve boçlar, işletmeye dâhil İktisâdi kıymetleri
ifâde eder.”
Envanter listelerinin sayfa üzerinden numaralanarak
sıralanması, envanter tanzim târihine
göre târihlenmesi, envanteri çıkaran memur ile
teşebbüs sâhibi veya vekili tarafından imzalanması,
aynen envanter defteri gibi saklanması gerekir.
(V.U.K. 188’inci madde)
Türk Ticâret Kânunu’nun 72’nci maddesi, envanterin
yapılacağı zamanı ve iş yılını şöyle tanımlamaktadır:
“Envanter defterine, işletmenin
açılış târihinde ve müteâkiben her iş yılı sonunda
çıkarılan envanterler ve bilançolar kaydolunur. İş
yılı altı aydan az oniki aydan çok olamaz. Kânunda
aksine hüküm olmadıkça, iş yılı sonu için çıkarılacak
envanter ve bilançoların gelecek iş yılının
ilk üç ayı içinde tamamlanmış olması lâzımdır.”
Envanter ve bilançoların Türk Lirası değer
birimi ile düzenlenmesi gerekir (V.U.K. 190).
“Envanter defterine geçirilen envanter ve bilanço
tacir, kollektif ve komandit şirketlerde hudutsuz
olarak mesul olan bütün ortaklar donatma
iştiraklerinde bütün donatanlar ve tacir sıfatına
haiz olan diğer şirket ve kurumlarda idare işlerine
selahiyetli olan kimseler tarafından imza ve notere
ibraz olunur.” (T.T.K. m. 6 6 , V.U. K. m. 215).