ERETNA BEYLİĞİ

ERETNA BEYLİĞİ; Orta Anadolu’da 14. asırda
kurulan bir Türk beyliği. Anadolu Selçuklu
devleti yıkıldıktan sonra, onun idâresindeki yerler
İlhanlIların eline geçti ve Anadolu’daki topraklar
İlhanlılar tarafından gönderilen genel vâliler tarafından
idâre edilmeye başlandı. Bu vâlilerin en
kudretlisi ve sonuncusu Emir Çoban’m oğlu Timurtaş
idi.
Timurtaş vâli olarak gönderildiği zaman, babasının
nüfûzuna güvenerek, müstakil devlet olma
sevdâsına düştü. Ancak babası Emir Çoban büyük
bir kuvvetle üzerine gelince bu sevdâdan vazgeçti
ve affedildi.
Timurtaş kardeşi Dımışk Hoca’nın katli ve babasının
Ebû Sâid Bahadır Han ile arasının açılması
yüzünden Anadolu’da fazla kalamayarak, 1328’de
Türk-Memluk Sultânı Melik Nâsır Muhammed’e ilticâ
etti. Oraya giderken kayınbirâderi Eretna’yı
vekil olarak bıraktı. Eretna da Ebû Sâid’ e bağlılığını
bildirip, Timurtaş’ın yerine gönderilen Büyük
Şeyh Hasan’a itâat ederek mevkiini muhâfaza etti.
Ebû Sâid Bahadır Han’ın 1335’te evlâd bırakmadan
ölmesi bâzı karışıklıklara yol açtı. Bu durumda
Eretna, Memluk Sultânına haber göndererek onun himâyesine girdi. Çobanîlerden küçük
Şeyh Hasan’ın üzerine gelen ordusunu Sivas, Erzincan
arasında 1343’te yenmesi Eretna’nın durumunu
kuvvetlendirdi ve şöhretini arttırdı. Eretna’nın
hükmü altında; Sivas, Kayseri, Niğde, Tokat,
Amasya, Erzincan, Doğu Karahisar, Niksar,
Canik, Develi, Karahisar şehir ve kasabaları bulunuyordu.
Devletin merkezi önceleri Sivas, sonraları
ise Kayseri oldu.
Eretna; âlim, hayırsever, ileri görüşlü, cesur bir
zâttı. Dînine bağlı olup, ilim adamlarını severdi.
Âlimleri meclisine alır, onların karşılıklı konuşmalarını
dinler ve fikirlerinden faydalanırdı. Eretna’nın
1352’de Kayseri’de vefât etmesi, Anadolu,
Irak ve Suriye’de üzüntüyle karşılandı.Eretna’nın yerine emirlerin kararıyla küçük
oğlu Gıyasüddîn Mehmed Bey hükümdar oldu.
Ağabeyi Câfer Bey isyan ettiyse de, yenilip Mısır’a
kaçtı. Mehmed Bey çok genç olduğu için
devleti Vezir Ali Şah idâre ediyordu. Bir müddet
sonra Vezir Ali Şah isyan etti ise de, Memlûklardan
yardım alan Mehmed Beye yenildi ve
harpte öldü.
Mehmed Bey 1365’te ölünce, yerine küçük
yaştaki oğlu Alâeddîn Ali Bey geçti. Bunu fırsat
bilen Karamanoğlu Alâeddîn, Niğde ve Aksaray’ı
işgâl etti. Sonra Kayseri’yi de alan Karamanoğlu,
Ali Beyi Sivas’a kaçırdı. Orada bir
müddet hapiste kalıp sonra kurtarılan Ali Bey,
tekrar hükümdar oldu. On beş sene süren hükümdarlığı
çok silik geçen Ali Bey 1380 yılında
tâundan öldü.
Ali Beyin ölümü üzerine, yedi yaşındaki oğlu,
İkinci Mehmed Bey hükümdâr îlân edildi.
Şarkî Karahisar Beyi Kılıç Arslan nâib oldu.
Amasya emîri Hacı Şâdgeldi Paşa, idâreyi ele
geçirmek için Sivas üzerine yürüdü ise de, Kılıç
Arslan’m nâib olduğunu duyunca, Amasya’ya çekildi.
Kılıç Arslan’m, Kâdı Burhaneddîn’i merkezden
uzak tutmak için Karahisar’a göndermek
istemesi, aralarının açılmasına yol açtı. Kâdı
Burhaneddîn, bir süre sonra, Kılıç Arslan’ı ve
onun amcası Keyhüsrev’i öldürdü ve İkinçi Mehmed’e
nâib oldu. 1381 senesi Ocak ayında ikinci
Mehmed’i de bertaraf ederek, hükümdârlığını
îlân etti. Böylece Eretna Devleti sona erdi. Yarım
asra yakın hüküm süren Eretna Devletine âit, Sivas,
Tokat, Kayseri ve havâlisinde bâzı eserler
vardır.Eretnaoğulları Tahta Geçişi
Alâeddîn Eretna Bey 1335
Gıyâseddîn Mehmed Bey 1352
Alâeddîn Ali Bey 1365
İkinci Mehmed Bey 1380